چكيده
1 . نكات قابل توجه در بالندگى تفسير در قرن ششم ، اين است كه در اين قرن حدود نود تفسير و مفسر نام برده شده . در اين قرن تفاسير جامع و اجتهادى كم نظيرى مانند مجمع البيان ، كشاف و روح الجنان نگارش يافته است . تنوع تفاسير و روشهاى مختلف مانند روش اجتهادى ، گرايش كلامى ، گرايش ادبى و بيانى ، گرايش عرفانى و لغوى و نگارش تفسير به زبان فارسى مانند كشف الاسرار ميبدى و روح الجنان ابو الفتوح رازى قابل توجه است ؛
2 . تفسير مجمع البيان از طبرسى ( متوفاى 548 ق ) است كه بر گرفته از تفسير تبيان با تفاوت در افزايش مباحث ادبى و نظم دادن به مطالب نوشته شده است . اين تفسير داراى هفت فن است كه مهمترين آن فن پنجم در اعجاز ، تحريف نشدن قرآن و اعتقاد به جمع قرآن در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىباشد . مؤلف ، تفسير جوامع الجامع و الكاف الشاف را نيز تأليف كرده است .
تفسير روح الجنان و روح الجنان از ابو الفتوح رازى ( متوفاى 560 ق ) به زبان فارسى و مشابه تفسير تبيان است . اين تفسير نيز به روش اجتهادى با رويكرد كلامى ، ادبى و عرفانى به نگارش درآمده ؛
3 . از ميان تفاسير ، فقه القرآن كه تفسير آيات الاحكام از قطب الدين راوندى است ، در اين قرن نگارش يافته و ترتيب آن براساس ابواب فقهى از طهارت تا ديات است . روش ايشان روايى و برگرفته از روايات اهل بيت عليهم السلام همراه با تحليل و نقد مىباشد . متشابه القرآن و مختلفه از ابن شهر آشوب ( متوفاى 588 ق ) از ديگر تفاسير تحليلى و كلامى است كه تنها به تفسير آيات متشابه پرداخته ؛
4 . از تفاسير اهل سنت ، تفسير كشاف زمخشرى ( متوفاى 538 ق ) داراى گرايش ادبى و بيانى است كه ديدگاههاى كلامى معتزله را بيان مىكند و اعجاز ادبى قرآن را