پيشينه
دربارهء تاريخ تفسير در ميان پيشينيان ، كتاب مستقلى نوشته نشده است و مباحث آن به طور پراكنده در ميان كتابها وجود دارد ، در « فهرستها » و « رجال نويسيها » اشاراتى اجمالى به مفسران و تفاسير آنها شده است كه مىتوان از الفهرست رجال شيخ طوسى ( متوفاى 460 ق ) ، رجال نجاشى ( متوفاى 450 ق ) ، الفهرست ابن نديم ( متولد 390 ق ) و كشف الظنون حاجى خليفه ( قرن يازده ) نام برد . برخى مفسران از قرن پنجم به بعد ، در مقدمه تفسيرهاى خود به سير تطور تفاسير و بررسى آنها اشاراتى داشتهاند ؛ از جمله مىتوان به تفسير تبيان شيخ طوسى ( متوفاى 460 ق ) اشاره كرد كه در مقدمه تفسير خود ، حدود هفت روش موجود در تفاسير را نام مىبرد و از هر كدام به يكى از مفسران مهم آن نيز اشاره مىكند . « 1 »
با گذشت زمان ، مفسران براى تنظيم و فهرست كردن نام تفاسير و مفسران و بررسى عصر به عصر آنها ، كتابهاى مستقلى در اين زمينه نوشتهاند كه بيشتر با عنوان « طبقات مفسران » نام برده مىشود .
در قرن دهم ، جلال الدين سيوطى ( متوفاى 911 ق ) ، طبقات مفسران را به طور مستقل تأليف و نام 136 مفسر بنام را فهرست كرد . پس از وى ، داوودى ( متوفاى 945 ق ) و شيخ ابو سعيد صنع اللّه كوزه كنانى « 2 » ( متوفاى 980 ق ) به اين مهم اقدام كردند . و پس از ايشان طبقات مفسران ادنه وى در قرن يازدهم را مىتوان نام برد .
در ميان شيعه نيز طبقات مفسران شيعه ، « 3 » تأليف عقيقى بخشايشى و تفسير المأثور و تطويره عند الشيعه الاماميه ، تأليف احسان امين و سير تطور تفاسير شيعه ، از سيد محمد على ايازى در قرن حاضر قابل ذكرند .
هامش
( 1 ) . تبيان ، ج 1 ، ص 16
( 2 ) . عميد زنجانى ، مبانى و روشهاى تفسيرى ، ص 55
( 3 ) . اين كتاب در پنج جلد به چاپ رسيده است .