تفسير تنوير المقياس من تفسير ابن عباس را فيروز آبادى ، مؤلف كتاب قاموس گردآورى كرده است .
2 . سعيد بن جبير ( شهادت 94 يا 95 ق )
ذهبى مىنويسد : عبد الملك مروان ( متوفاى 86 ق ) از سعيد بن جبير درخواست كرد كه براى او تفسير قرآن بنويسد و سعيد بن جبير آن را نگاشت و عطاء بن دينار اين كتاب را در ديوان يافت و چون ايشان ( سعيد بن جبير ) را نديده بود ، آن را به طور مرسل از وى روايت كرده است . اين روايت صراحت دارد كه سعيد بن جبير كتابى در تفسير قرآن نگاشته و بدون ترديد تفسير او پيش از مرگ عبد الملك مروان ( متوفاى 86 ق ) بوده است . « 1 »
قرآن پژوه معاصر ، سيد محمد باقر حجتى ، در جمع بندى ديدگاهها در اين باره مىنويسد :
با توجه به اينكه سعيد بن جبير نزد دانشمندان اهل سنت و شيعه ، اعلم تابعين بوده است و روايتى نيز در تفسير كامل او وجود دارد ، حدس و ظن قوى بر اين است كه ايشان نخستين مؤلف و مدون تفسير قرآن كريم باشد . « 2 »
اما چون هيچ اثر مكتوبى در تفسير از سعيد بن جبير در دست نيست ، اين ديدگاه نيز قابل پذيرش نمىباشد .
3 . مجاهد بن جبر ( متوفاى 104 ق )
آية اللّه معرفت ، تفسيرى از سورهء بقره تا پايان قرآن را كه ابويسار عبد اللّه بن ابى نجيح ثقفى كوفى ( متوفاى 131 ق ) آن را روايت كرده ، به مجاهد بن جبر منسوب مىداند . ارباب حديث ، از جمله بخارى ، بدان اعتماد كرده و ابن تيميه آن را اصلح التفاسير بر شمرده است .
اين تفسير به همت مجمع البحوث الاسلاميه در سال 1367 ق در پاكستان به
هامش
( 1 ) . التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 144 .
( 2 ) . سه مقاله در تاريخ تفسير ، ص 75 .