چكيده
قرن چهارم ، قرن شكوفايى انديشه ، عصر ثبت و ضبط و طبقه بندى علوم است .
برخى از ويژگيهاى اين عصر عبارتند از : فروكش كردن درگيريهاى سياسى و اجتماعى ، گسترش و نفوذ مذهب شيعه در نقاط مختلف جهان ، بويژه حكومت فاطميون در شمال آفريقا و حكومت ديالمه در عراق و فارس ، گسترش كتابخانهها و مراكز علمى ، پيشرفت ابزار علم ( مانند كاغذ ) و تثبيت روش روايى .
تفاسير روايى شيعه در اين قرن عبارتند از :
تفسير قمى : از على بن ابراهيم قمى است كه فردى موثق و از مشايخ كلينى رحمه اللّه مىباشد . تفسير وى داراى دو جلد است و بخشى از روايات آن از ابى الجارود است .
با توجه به اقسام روايات در اين تفسير ؛ از جمله قول على بن ابراهيم ، روايات با سند و روايات بدون سند و نيز روايات ابى الجارود ، مىتوان گفت برخى از قسمتهاى اين تفسير از مؤلف نيست .
اعتبار و ارزش اين تفسير : در صورتى كه رواياتى داراى سند صحيح باشد ، قابل اعتماد است ؛ در غير اين صورت بايد به دنبال قرائن و شواهد ديگر بود .
تفسير فرات كوفى : از فرات بن ابراهيم كوفى بوده و داراى 775 روايت است كه از آغاز قرآن تا آخر سوره ناس به طور پراكنده رواياتى را مطرح كرده است . به فرات نسبت دادهاند كه زيدى مذهب است ؛ اما قرائنى وجود دارد كه آن را نفى مىكند .
همچنين است نسبت دادن صوفىگرى به ايشان . در اين تفسير بىنظمى در روايات مشاهده مىشود .
برخى روايات تفسير فرات ، داراى سند ؛ دستهاى بدون سند ؛ و بعضى معنعن مىباشد ، و برخى نيز به سند گذشته ارجاع داده شد . دربارهء اعتبار تفسير فرات همان مطالبى كه در تفسير قمى گفته شد ، قابل طرح است .