اخذ كردهاند . « 1 » تفسير وى با تحقيق على حسن عبد الغنى در مصر به چاپ رسيده است . « 2 »
12 . سفيان ثورى ( متوفاى 161 ق ) : ابو عبد اللّه سفيان بن سعيد تفسير كوتاهى دارد . وى از مشاهير علما و محدثان به شمار مىرود .
13 . ابو جارود ( متوفاى 150 ق ) : نام وى زياد بن منذر است . از آغاز ولادت نابينا بوده و طايفه زيديه جاروديه منسوب به اوست . قسمتى از تفسير على بن ابراهيم قمى از ايشان نقل شده . وى از اصحاب امام زين العابدين ، امام محمد باقر و امام صادق عليهم السلام است ؛ اما در تفسيرش از خصوص امام باقر عليه السلام روايت مىكند ، و اين در زمانى بوده است كه از نظر مذهب مشكل نداشته . « 3 »
علاوه بر افراد ياد شده مىتوان قيس بن مسلم ( متوفاى 168 ق ) را نام برد كه كوفى بوده و از عطاء بن سائب روايت مىكند . از سفيان بن عيينه ( متوفاى 198 ق ) نيز روايت تفسيرى نقل شده است . همچنين دو تن ديگر ، عبد الرحيم راهوارى ( متوفاى 172 ق ) و مالك بن انس ( متوفاى 172 ق ) ، هر يك صاحب تفسيرند .
ويژگيهاى تفسيرى تابعان
با توجه به مطالبى كه تاكنون دربارهء تابعان و آراى تفسيرى آنان نقل شده ، مىتوان ويژگيهاى زير را براى اين دورهء تفسير برشمرد :
1 . ظهور تنوّع و اختلاف در تفسير : از جمله تفسير عقلى ، عرفانى و كلامى ؛ چنانچه مجاهد گاهى نكات عقلى و گاهى مطالب عرفانى « 4 » را مطرح كرده و افرادى مانند حسن بصرى و قتاده به مباحث اعتقادى و مذهبى مانند مسأله قضا و قدر پرداختند ؛ « 5 »
هامش
( 1 ) . سيد بن طاووس ، سعد السعود ، ص 221
( 2 ) . ر . ك : عبد الوهاب طالقانى ، تاريخ تفسير ، ص 115 .
( 3 ) . الذريعة ، ج 4 ، ص 251
( 4 ) . همانطور كه پيش از اين در نمونههاى تفسيرى مجاهد گذشت و نيز ر . ك : طبرسى ، مجمع البيان ، ج 1 ، ص 129 ذيل آيه 65 بقره .
( 5 ) . عبد اللّه محمود شحاته ، القرآن و التفسير ، ص 94