فضاى فكرى و علمى مسلمانان ، همه و همه ، در آلوده ساختن و آميختن سخنان پاك و گهربار معصومان عليهم السّلام با ناپاكىهاى بيرونى بىتأثير نبوده ، چه اين كه اكنون بخش زيادى از اين ناراستىها به منابع تفسير روايى شيعه راه يافته است ، چنان كه سخن علّامه طباطبائى رحمه اللّه را دراينباره ياد كرديم كه گفت : « انّ انسراب الإسرائيليّات و ما يلحق بها من الموضوعات و المدسوسات بين رواياتنا ، ممّا لا سبيل الى انكاره » « 1 »
« نفوذ احاديث اسرائيلى ( يهودى ، مسيحى ) و روايات ساختگى در ميان روايات ما ، ( واقعيّتى ) انكارناپذير است » .
پيداست ، در صورت غفلت از اين ناراستىها ، آسيبهاى جدّىترى بر اين ثقل ارزشمند وارد آيد ، آنگونه كه تاكنون نيز ، خواسته يا ناخواسته ، برداشتهاى ناصوابى از برخى آيات قرآن در اثر وجود چنين روايات ساختگى و اسرائيلى در ميان روايات تفسيرى شده است . « 2 » ازاينرو ، بايسته است كه دغدغهء آسيبشناسى و پاكسازى تفاسير روايى موجود ، يكى از دلمشغولىهاى جدّى دانشوران مسلمان ، بويژه شيعه قرار گيرد و البتّه چنين چيز هست .
3 - 1 - 1 - روش پالايش روايات تفسيرى
براى تحققّ پالايش و تنقيح روايات تفسيرى ، نخستين روشى كه به ذهن خطور مىكند ، روش سندشناسى و نقد سندى است . ولى آنگونه كه در بحثهاى پيشين گذشت ، بكارگيرى اين روش ، گرچه در روايات فقهى رايج است ، ولى در حوزهء روايات تفسيرى ، حدّاقل به دو جهت ، نارواست . جهت نخست آنكه ، بخش زيادى از اين روايات فاقد سند يا داراى سند ضعيف مىباشد و در نتيجه اجراى اين روش ، به كنارگذاردن انبوهى از آن خواهد انجاميد و آن را از درجهء اعتبار ساقط مىكند و جهت دوّم ، آنكه حتّى اگر همهء روايات ياد شده داراى سند باشد ولى به دليل اندك بودن روايات متواتر و قطعآور
هامش
( 1 ) . الميزان فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 12 ، ص 112 .
( 2 ) . درباره داستانهاى مربوط به انبياء عليهم السّلام گاه رواياتى در منابع تفسير مأثور ديده مىشود كه با عصمت معصومان عليهم السّلام ناسازگار است . مانند روايات مربوط به هاروت و ماروت رجوع كنيد به تفسير علىّ بن ابراهيم قمى ، ذيل آيهء 102 ، سوره بقره .