نيز بر او گرفته شده است ، او از جمله كسانى است كه غالبا نامش در ميان چهرههاى برجستهء تابعان قرار دارد . « 1 » در سخنان تفسيرى وى بارها ديده مىشود كه براى توضيح يك آيه به آيهء ديگر استناد مىكند و به گونههاى مختلف ، از روش تفسير قرآن به قرآن بهره مىگيرد .
الف : از مجاهد نقل شده كه در تفسير جملهء
لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ
« 2 » گفته است : « بجبّار » كه اشاره است به جملهاى ديگر از قرآن كه فرموده است :
وَ ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ
« 3 » « 4 »
ب : و از او روايت شده كه در تفسير جملهء :
رَفَعَ سَمْكَها
« 5 » گفته است : « رفع بنائها به غير عمد » « 6 » كه اشاره است به جملهء ديگرى از قرآن
بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها
« 7 »
ج : همچنين از او نقل شده كه دربارهء مراد از آنچه خداوند ابراهيم را بدان امتحان نموده ، در آيهء شريفهء
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ
« 8 » گفته است :
جملاتى كه بعد از آن آمده ، بيانگر آن چيزى است كه خداوند ابراهيم را بدان آزمايش كرده است ، و يكى از آن جملهها چنين است :
قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
« 9 » « 10 »
هامش
ديگر ، گفتههاى تفسيرى خود اوست ، و نيز روايات تفسيرى او جمعآورى و به عنوان « تفسير مجاهد » در دو مجلد با تحقيق و تعليق عبد الرحمن الطّاهر بن السّورتى توسط « مجمع البحوث السلامية » اسلامآباد - پاكستان چاپ و منتشر شده است .
( 1 ) . براى اطلاع بيشتر از شخصيّت وى و نقدهايى كه بر او شده است ، رجوع كنيد به ، التفسير و المفسّرون ، محمّد هادى معرفت ، پيشين ، ج 1 ، ص 335 تا ص 343 .
( 2 ) . غاشية : 88 / 22 .
( 3 ) . ق : 50 / 45 .
( 4 ) . ابن جرير طبرى ، جامع البيان فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 30 ، ص 106 .
( 5 ) . نازعات : 79 / 28 ، « سقف آسمان را برافراشت » .
( 6 ) . ابن جرير طبرى ، جامع البيان فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 30 ، ص 28 .
( 7 ) . لقمن : 31 / 10 « [ آسمانها را ] بى هيچ ستونى كه آن را ببينيد ، [ خلق كرد ] .
( 8 ) . بقره : 2 / 124 ، « و چون ابراهيم را پروردگارش با كلماتى بيازمود و وى آن همه را به انجام رسانيد » .
( 9 ) . همان ، « [ خدا به او ] فرمود : من تو را پيشواى مردم قرار دادم . [ ابراهيم ] پرسيد : از دودمانم [ چطور ؟ ] فرمود : پيمان من به بيدادگران نمىرسد » .
( 10 ) . ابن جرير طبرى ، جامع البيان فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 1 ، ص 415 .