و حركت و سكون و خواب و بيدارى و استفراغ و احتقان بحث مىكند و أنواع بيمارىها و داروها و درمان آنها را بيان مىنمايد .
در اهمّيّت ارجوزهء ابن سينا همين بس كه ابن رشد فيلسوف و پزشك اندلسى متوفى 595 هجرى آن را شرح كرده و اين شرح در سال 1284 ميلادى به وسيلهء يكى از استادان دانشكدهء پزشكى مونپوليه فرانسه به زبان لاتين ترجمه شده است . متن عربى شرح ابن رشد در سال 1417 ه . ق / 1996 م . به وسيلهء دانشگاه قطر چاپ و منتشر شده است . پس از ابن رشد حدود نه شرح ديگر بر ارجوزهء ابن سينا نگاشته گرديد كه در مقدّمه شرح ابن رشد نام نويسندگان آنها ياد شده است .
گذشته از اين ارجوزهء معروف ، ارجوزههاى ديگرى نيز به ابن سينا نسبت داده شده ؛ از جمله : ارجوزه در تشريح ، ارجوزه در مجريّات طبّى ، ارجوزه در فصول چهارگانه ، ارجوزه در وصيّتهاى پزشكى كه تفصيل اين ارجوزهها در كتاب مؤلّفات ابن سينا به وسيلهء جورج قنواتى ياد گرديده است .
ابن سينا هر چند كتابهاى مهم خود همچون شفا و نجات و اشارات را در فلسفه و قانون و ارجوزه را در طبّ به زبان عربى يعنى زبان علمي حوزههاى اسلامى نوشت و همين موجب گرديد كه آثار أو در شرق و غرب عالم سير كند « و سار مسير الشّمس في كلّ بلدة » ، در عين حال أو زبان مادرى خود را مغفول ننهاد و آثارى از أو به اين زبان باقي مانده است كه مهمترين آنها دانشنامهء علائى است كه مشتمل بر جميع اجزاى فلسفه يعنى منطق و الهيّات و طبيعيّات و رياضيّات مىشود . أو اين كتاب را هنگام اقامت خود در اصفهان نگاشته و به نام علاء الدّوله ابن كاكويه موسوم و به أو تقديم داشته است .
ارزش اين كتاب در اين است كه شيخ مصطلحات فارسي را در برابر اصطلاحات عربى به كار برده و ثابت كرده است كه بر خلاف عقيدة برخى كه مىگفتند زبان فارسي زبان علم نيست ، با زبان فارسي هر گونه علمي را مىتوان بيان و بررسى كرد . در سال 1331 شمسى
پنج رساله ( فارسى ) — صفحة پيشگفتار 24
مساهمون: أبو علي سينا
صپيشگفتار ٢٤