پنج رساله ( فارسى ) — صفحة پيشگفتار 22

5 - اختصار الكلّيّات من كتاب القانون ، رفيع الدين أبو حامد عبد العزيز الجيلى متوفى 641 ق . 6 - شرح الكلّيّات من كتاب القانون ، ابن القف كركى متوفى 685 ق . « 1 » مهمترين شرح‌هاى قانون همان بوده كه قطب الدّين شيرازى در دسترس داشته و آن عبارت بود از شرح ابن جميع متوفى 594 و فخر رازى متوفى 606 و سامرى متوفى 681 و ابن نفيس متوفى 687 . در شبه قارهء هند و پاكستان كتاب قانون مورد پذيرش پزشكان و داروشناسان قرار گرفت و شروح و حواشى و تعليقاتى بر آن نگاشته گرديد كه پروفسور ظلّ الرّحمن همهء آنها را در طي كتابى كه ترجمهء فارسي آن در كنگرهء همدان به وسيلهء انجمن آثار و مفاخر فرهنگى عرضه مىگردد ، ياد كرده است . از مهمترين شرح‌هايى كه در شبه قارهء هندوستان مورد توجه و عنايت قرار گرفته ، شرح كلّيّات قانون محمد بن محمود آملى است كه همراه با شرح حكيم على گيلانى كه جزء أول آن به صورت سنگى به وسيلهء چاپخانهء كاشى رام در لاهور چاپ شده است . مؤلّف كتاب در آغاز اشاره به اهمّيّت كتاب قانون مىكند و پس از ياد كردن از شرح‌هاى امام فخر رازى و افضل الدين خونجى و ابن نفيس قرشى ، شرح قطب الدّين شيرازى را بدين گونه توصيف مىنمايد : « اجتمع عنده ممّا يتعلّق بكلّ الكتاب ما لم يجتمع عند أحد من الأصحاب ، و اشتغل ببسطه و حلّه و سعى في استخراج لبّه من قشره . و الحقّ انّه - رحمه اللّه - قيّد ما كان مرسلا و فصّل ما كان مجملا و حلّ ما وجده ملغزا و بسط ما ظنّه موجزا و بالغ في ردّ الاعتراضات و سدّ أبواب المعارضات » از ابن سينا كتابهاى فراوانى در پزشكى باقي مانده كه براي آشنايى و دسترسى به آنها