را درس خواند . و پس از تحصيل علوم ادبيه بنظم شعر و تأليف كتب پرداخت و تأليفات چندى دارد ، از آن جمله :
اول كتاب « هزار داستان » در ترجمهء كتاب « الف ليلة و ليلة » بنظم پارسى كه از شاهكارهاى او بشمار مىرود ، آغاز نظم آن سنه 1296 ، انجام سنه 1304 .
دويم كتاب « شكرستان » كه ديوان اشعار او و مشتمل بر انواع اشعار است . و عبد الحسين سپنتا ( 1321 ) آن را در حدود ( 1350 - 1351 ) منتخب نموده .
و پس از مدت شصت و پنج سال قمرى عمر ، در سنه 1326 هزار و سيصد و بيست و شش در سامان وفات كرده و همان جا دفن شد در محل مرتفعى بنام دربند . و خواهرزادهء او ميرزا احمد دهقان در ( 1369 ) بيايد .
و تاريخ وفات او در اين سال مفهوم از اين مادهء تاريخ است كه آن را آتش بروجنى ( 1286 ) در آخر مرثيهاى كه براى او سروده گفته :
از داس اجل گشت درو حاصل دهقان
1326
و در « بدائع و نوادر » در سنه 1330 نوشته و ماده را چنين آورده :
« از داس اجل گشته درو حاصل دهقان »
در ( ش 479 ) ، درحالىكه اگر ماده اينطور باشد 1331 مىشود .
و در « تاريخ چهارمحل » در ( ص 111 ) در آذر اين سال ، و در ( ص 115 ) در خرداد اين سال گفته و براى اين اختلاف ، ما از آوردن ماه آن در اينجا - كه خرداد آن تقريبا مطابق جمادى الاولى ، و آذر آن مطابق ذىالقعده بوده - خوددارى نموديم ، ليكن اشكالى در سال آن براى ما نيست .
پس اينكه در « مجلهء نوبهار . ش 33 مورخ 6 صفر 1342 » وفاتش را در 1328 نوشته غلط است « 1 » .
هامش
( 1 ) استاد علامه آقاى ميرزا جلال الدّين همائى در مقدمهء « ديوان شادروان آتش اصفهانى .
ط اصفهان 1321 ش » فرمايد :
« از جمله معاصران و معاشران آتش شادروان ابو الفتح خان دهقان سامانى است صاحب « منظومهء الف ليل » و « ديوان شكرستان » كه از شعراى مشهور اصفهان مىباشد ، و ميان -