و سلطنتى آن بتدريج بر آن راه يافته و غلبه كرده « 1 » ، دويم نزديك كردن مسلمين را بتمدن تازه ، و در اثر آن جمعى از معاصرين او وى را بفساد عقيده منسوب داشتند ولى او دلسرد نشده و همواره در مرام خود كوشش نمود ، و گرچه در حيات خود به نتيجه نرسيد ولى برخى از شاگردانش مانند سيد محمد رشيد رضا دنبال فكر او را گرفتند و همواره بر طريق او رفتند چنانكه مطالب تفسير « المنار » اين شاگرد رشيد اقتباس از كلمات آن استاد فريد است .
و بالاخره ، شيخ محمد در روز چهار شنبه هشتم ماه جمادى الاولى سنه 1323 هزار و سيصد و بيست و سه - مطابق 21 سرطان ماه برجى - در رملهء اسكندريه وفات كرده ، و فرزندى ذكور از خود باقى نگذاشت ، و نعش او را با تشييع و احترامى شايسته با قطارى مخصوص بمصر نقل كرده و در قرافه دفن كردند .
* ( 936 - وفات مرحوم حاجى سيد محمد تقى پشت مشهدى ، ره ) *
پشت مشهد محلهاى است در كاشان در پشت مزار منسوب ببعضى از اولاد حضرت باقر ( ع ) يا يكى از أبناء حضرت كاظم ( ع ) موسوم به حبيب ، چنانكه در « روضات الجنات :
133 » فرموده .
و مرحوم حاجى سيد محمد تقى فرزند مير عبد الحى بن سيد ابراهيم بن سيد ماجد بن سيد ابراهيم حسينى ( ره ) است . سيد ماجد مرقوم - بطورىكه در « لباب الالقاب : 40 » نوشته - فاضلى اديب و حكيمى اريب و فقيهى لبيب بوده و كتب چندى تأليف نموده : اول
هامش
( 1 ) مخفى نماند كه مطالب متن شبه ترجمهاى است از مقالات نويسندگان مصرى و امثالهم و اشاره است باوضاعى كه در جهان عرب مىگذشته ، و الا زمامداران جهان تشيع هميشه پاسداران بزرگ دين مقدس اسلام بوده و در قلمرو حكومت آنان - تا آنجا كه مربوط به ايشان بوده - هيچگاه موضوعى كه محتاج باصلاحات صاحب ترجمه و همفكران او باشد وجود نداشته است ، و اىكاش كه اين گروه از طريقه و مشى مراجع و زمامداران جهان تشيع پيروى نموده و به يارى آنان برخاسته بودند ، و اللّه العالم بحقايق الامور . م .