* ( 834 - تولد ميرزا اسماعيل ، حيرت طهرانى ) *
وى فرزند محمد على و خود از اهل علم و ادب اين عصر است كه در اين سال ( چنان كه در كتاب « مؤلفين كتب چاپى 1 : 585 » فرموده ) در طهران متولد شده ، و در طفوليت به تحصيل علم و كمال همت گماشت ، و در شعر گفتن طبعى سليم داشت ، و بعد از اكتساب علوم ظاهرى بدريافت كمالات باطنى گرويده ، و در هفدهسالگى جلاى وطن نموده و از راه تبريز به خاك عثمانى رفت ، و در ارضروم زبان فرانسه را ياد گرفت ، آنگاه بحجاز و عدن رفت ، و آنجا بتهمت جاسوسى متهم و در نتيجه مأخوذ و ببمبئى ارسال گرديد ، و پس از تحقيقات آزاد شد ، و چند سال در هند اقامت و سياحت نموده و زبان انگليسى را ياد گرفت ، و پس از چندى استاد زبان فارسى در كالج بمباى شد ، و در مدت عمر تأهل اختيار نكرد ، و « تاريخ سرجان مالكم » را از انگليسى به فارسى ترجمه نمود ، و اشعارى هم دارد ، و آخر در چهارشنبه بيست و چهارم ماه جمادى الاولى سنه هزار و سيصد و شانزده - مطابق ( . . . ) ميزان ماه برجى - وفات كرده و در بمبئى در قبرستان ايرانيان دفن شد .
در « الذريعة 9 : 274 » چند نفر شاعر حيرت تخلص را ذكر كرده ، و بعضى ديگر هم غير از آنها ما خود يافتهايم كه اينك فهرست همهء آنها در اينجا حسب المعمول نوشته خواهد شد :
1 - حيرت اصفهانى ميرزا احمد .
2 - حيرت اصفهانى قيام الدّين وفاتش سنه 1174 كه در « الذريعة » موضع مذكور اشتباها سنه 1274 نوشته شده و فرمايد شايد اين دو نفر يكى باشند ، انتهى . و آن استبعادى ندارد كه گوئيم احمد نام او و قيام الدّين لقبش بوده .
3 - حيرت اصفهانى كه نامش استاد غلامعلى نداف و از معاصرين است .
4 - حيرت بروجردى ، نامش شيخ عبد الرحمن .
5 - حيرت تبريزى معاصر عبد الرزاق بيك دنبلى .
6 - حيرت قاجار ، حاجى شيخ الرئيس كه در ( 1264 ) بيايد .