و خود از أجله علماء محققين و أعاظم فقها و اصوليين بوده ، و شرح احوالش در « روضات الجنات : 659 » و « قصص العلماء : 100 » و « فارسنامه ناصرى ، گفتار 1 : 71 » و « منتخب التواريخ :
225 » و بعضى از كتب ديگر كه برخى هم منقول از برخى ديگر است نوشته ، و از آنها همه چنين برآيد كه :
وى در حدود سال 1180 - بنص « روضات » - از بطن مطهر دختر نيك اختر آقا محمد - باقر بهبهانى كه دختر دائى پدرش بود ؛ در كربلاى معلى متولد شده ، و معظم اشتغالش در نزد پدر بزرگوارش بوده ، و هم چندى در مراتب فقه و ادب در خدمت سيد بحر العلوم درس خوانده چنان كه در مصنفات خود از آن جناب براى تفاخر به سيد استاد تعبير مىكند ، و در حيات پدر باهنر باصفهان آمده و چندى در آنجا رحل اقامت انداخته و بتدريس و تأليف پرداخت و عمدهء كتاب « مفاتيح » بلكه تمام آن را در آن مكان تأليف فرموده و هر جزوى از آن را كه تأليف مىكرد طلاب از وى گرفته قبل از تأليف جزء ديگر استنساخ مىنمودند ، و اين از بابت تسلم استاديت او در علم اصول و خلوص نيت او در تأليف بوده گرچه بعضى هم در آن غمزى آوردهاند از اينكه عمدهء مقاصد اين فن را همچون مباحث ألفاظ و مسئله ظن كه معركهء جدال بزرگ بين اصوليين و اخباريين است ندارد ، گرچه وى پس از آن برخى از مسائل آن را در رسائل مخصوصه تأليف كرده .
و بالاخره وى در آن شهر مانده تا خبر وفات والد ماجدش بوى رسيد ، پس بلافاصله حركت بكربلاى معلا نمود و چندى در آنجا مانده و سپس بكاظمين حركت فرمود و در آنجا هم مدتى ماند ، تا در سنه 1241 فتحعلى شاه عزم دفاع فرقهء روسيه كه بر بلاد اسلام مستولى و مسلط شده بودند نمود و براى تبرك و تيمن دعوت از وى بحضور در لشكرگاه خود كرد چنان كه در « روضات » و « منتخب التواريخ » است . و در « قصص العلماء » و « فارسنامه » دارد كه مردمان روسيه بر بعضى از شهرهاى مسلمين همچون گنجه و قراباغ و شيروانات و در بند و قبه مستولى شدند و أهالى آن بلدان بتوسط علماى آن بلاد بعرض آقا سيد محمد رسانيدند كه كفار بر بلاد ما غلبه نموده و ما را امر مىكنند كه اطفالمان را بمعلم ايشان بفرستيم تا
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 1159
مساهمون: ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
ص١١٥٩