دساسى و كاترمر در فرانسه پيشوا شدند همين قسم فلايشر در آلمان رشد فوقالعاده كرد و طرف مكاتبه با ادباء سوريه بود و مقالات خود را در « مجله شرقيه آلمان » منتشر مىنمود . معروف است كه تقريبا صد جلد كتاب در آداب و زبان شرق تأليف كرده كه از آنها يكى « فهرست مخطوطات شرقيه » است ، و ديگرى مقالات عديده در لغت عربى و تلفظ آن در مجلات آلمان ، و نيز « تفسير بيضاوى » را در سه جلد با فهرست أبجدى آن و « مفصل » زمخشرى و قسمتى از كتاب « الف ليل و ليلة » و قسمتى از « تاريخ ابو الفداء » از نشريات او است ، و نيز « أطواق الذهب » زمخشرى را بچاپ رسانيده ، انتهى بتغيير يسير .
و آنجا در صدر عنوان تولدش را در 1801 مسيحى و وفاتش را در 1888 نوشته كه پس از تطبيق از « رساله تطبيقيه » مرحوم حاج نجم الدوله ، 1215 و 1305 مىشود .
و همين « گاهنامه » مأخذ ما در تاريخ تولد و وفات و احوال او است و در حين تحرير كتابى ديگر كه شرح احوال او در آن باشد حاضر نيست .
* ( 222 - تولد مرحوم حاج ملا محمد نراقى ، أعلى الله مقامه ) *
وى فرزند مرحوم حاجى ملا احمد نراقى ( قدس سره العزيز ) است كه در ( 1245 ) بيايد ، و خود از عظماء علما و اجله فقها و ملقب بعبد الصاحب بوده كه گويا مقصود حضرت حجة ابن الحسن ولى عصر ( عجل اللّه تعالى فرجه الشريف ) بوده باشد .
شرح احوالش در « المآثر : 144 » و « لباب الالقاب ، باب 3 : 23 » و « فهرست كتابخانه رضويه 5 : 614 » نوشته ، و از آنها چنين برآيد كه وى در اين سال متولد شده و پس از تحصيلات بدرجه عالى علمى نائل و از پدر بزرگوار خود مجاز گرديد و در كاشان رئيسى بزرگوار و معروف بحجة الاسلام شد ، و توليت مدرسه سلطانى كه فتحعلى شاه در كاشان ساخته به او استقرار يافت ، و چندين كتاب تأليف كرد :
اول ، كتاب « أنوار التوحيد » در كلام . دوم ، كتاب « المراصد » در مهمات مسائل اصوليه . سوم ، كتاب « مشارق الاحكام » در جملهاى از قواعد مهمه فقهيه .
و وى از مشايخ مرحوم حاج شيخ جعفر شوشترى است كه در ( 1303 ) بيايد ، و در سهشنبه بيست و سيم ماه محرم الحرام سنه هزار و دويست و نود و هفت - چنان كه در