مرحوم آقا محمد ( رحمه اللّه ) چنانكه در رساله آقاى اسرارى ( ص 67 ) فرموده يكساله بوده كه پدرش به طرف اصفهان رفت ، و هشت سال با مادرش در سبزوار ماند آنگاه پدرش به مكه رفت و مادر ملا محمد چنان كه گفتيم در آن سفر وفات كرد و بعد از اين كه مرحوم حاجى از سفر كرمان برگشت آقا محمد در نزد پدر با هنر درس خواند تا بدرجات عاليه علم و عمل نائل گرديد . و در ( ص 68 ) فرمايد كه او در زمان آن جناب بتدريس مشغول شد ، و شرحى بر « غرر الفرائد » نوشت كه بسى مفصلتر از شرح پدر مىباشد و آن جناب درباره آن فرموده : لو لا التفصيل لكان شرح محمد حسنا . و وى بسى متقى و متشرع و از زهاد عصر خويش بشمار مىرفته و با عدم تمول نهايت مناعت طبع داشته ، و دو سال بعد از فوت آن جناب وفات كرده چنان كه در ( ص 70 ) نوشته و فرمايد آنها كه وفات او را قبل از وفات پدرش نوشتهاند اشتباه كردهاند ، انتهى .
و در « المآثر : 147 » وى را بعد از عنوان پدر بزرگوارش ترجمه نموده و فرمايد حكيمى فرزانه بوده ، و پيش از پدر وفات نموده ، تربتش خود در بقعهء والد بزرگوار خارج صندوق از سمت جنوب است ، انتهى . و از قول رساله ديدى كه فوت او را كه پيش از پدر نوشتهاند اشتباه است .
و بههرحال ، در اين صفحه رساله نوشته كه از او يك دختر و پسر باز ماند ، دخترش بنام گوهرشاد و زوجه حاج عبد الوهاب نامى از محصلين و طلاب و هم از متمولين سبزوار بوده ، و از او سه پسر وجود آمده كه كوچكتر آنها حاج شيخ محمد ابراهيم مشهور بمدرس كه در ( 1290 ) بيايد بوده ، و فرزندانى چند ذكورا و اناثا داشته كه يكى از آنها جناب حاج شيخ ولى اللّه اسرارى مؤلف رسالهء مذكوره مىباشد كه اين شرح احوال از آن رساله كه بعنوان شرح زندگانى حاج ملا هادى اسرار سبزوارى مىباشد نقل شده و در ( 1321 ) بيايد . و ديگر از فرزندان بلاواسطه حاجى صاحب عنوان مرقوم چنان كه در « مطلع الشمس 3 : 199 » نوشته آقا محمد اسماعيل و آقا عبد القيوم بودهاند انتهى . و عجب است كه آقاى اسرارى در رسالهء مذكورهء نامى از اين دو پسر نبرده .
آقا محمد اسماعيل در سنه هزار و دويست و شصت متولد شده و در سنه 1300 كه اعتماد السلطنه با ناصر الدّين شاه در سفر خراسان در سبزوار به خانه مرحوم حاجى رفتهاند وى شرح حال پدر را براى آنها نقل كرده ، چنانكه در « مطلع الشمس 3 :
197 » نوشته ، و پس از مدت پنجاه سال قمرى عمر در سنه هزار و سيصد و ده وفات كرده
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 468
مساهمون: ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
ص٤٦٨