سنهء 1205 قمرى مطابق سنهء 1169 شمسى شنبه غرهء محرم الحرام . . . سنبله ماه برجى
سنهء 1170 شمسى . . . رجب المرجب أول حمل ماه برجى
* ( 101 - وفات سيد محمد مرتضى زبيدى حسينى ) *
زبيد بر وزن سعيد ، شهرى است در يمن كه آن را محمد بن زياد مولاى مهدى عباسى در زمان هارون الرشيد بناء كرده ، و نيز ديهى است در كنار درياى مهديه در افريقيه ، و سيد محمد مرتضى از اين زبيد يمن است ، و همانا وى سيد محب الدّين أبو الفيض محمد بن ابو الغلام محمد بن القطب ابو عبد اللّه محمد بن ولى صالح خطيب ابو الضياء محمد بن عبد الرزاق حسينى معروف بمرتضى زبيدى ، از سادات واسطيهء عراق عرب است ؛ كه از آنجا ببلگرام هند ( مذكور در ص 113 ) رفتهاند . و نسبش منتهى مىشود بأبو عبد اللّه محمد المحدث الكبير 7 ابن أحمد المختفى 6 بن عيسى مؤتم الاشبال 5 فرزند زيد شهيد عليهما السلام كه در ( ص 27 ) گذشت ، و خود در كتاب « شجرة الانساب » أسماء آباء خويش را تا عيسى مؤتم الاشبال متصلا ذكر كرده ، چنانكه در « تاج العروس » در مادهء زيد نوشته .
و اين سيد محمد مرتضى از عجايب دهر و نوادر زمان و اجلهء علماء و فضلاء و عظماء محدثين و مؤلفين اهل سنت از فرقه حنفيه است و داراى علوم لغت و أدب و تاريخ و رجال و اخلاق فاضله و ملكات ملكوتيه و تصوف و عرفان از سلسله قادريه و نقشبنديه بوده . شرح احوالش در آخر جلد دهم « تاج العروس » بطور تفصيل نوشته ، و از آن با ملاحظه بسيارى از مواضع متفرقهء ديگر اين كتاب جليل و همچنين برخى از جاهاى ديگر ؛ از آن جمله : كتاب « فهرس الفهارس :
1 : 398 ببعد » چنين برآيد كه : وى در سنه هزار و صد و چهل و پنج ؛ مطابق سال ( 1110 - 1111 ) شمسى در بلگرام متولد شده ، و هم در آن ديار نشو و نما نموده ، و در نزد علماء هند مانند شيخ محمد فاخر اللهآبادى و محدث دهلوى درس خوانده ، و از قريب بسيصد نفر از علما تلقى علم و حديث نموده . آنگاه مسافرت بيمن كرد و مدتى در زبيد مانده چندان