267 / 5 و تمام اينها از احكام اجتماعات اسمائى است كه نخست در عالم ارواح ظاهر مىشود - همچنان كه در تفسير بيان داشته است - سپس در عالم طبيعت و پس از آن در آنچه بين دو عالم است ؛ تا جايى كه اعتدالات سهگانه را در امتزاجات سهگانه در انسان كامل اعتبار مىكند ، چنانكه گويد : سپس ارتباط ظاهر بين اشياء است كه عبارت از حكم آن جمع و مناسبت مىباشد ، همچنان كه انفصال و افتراق عبارت است از حكم مباينت به واسطهء غلبهء حكم امتياز بر حكم اتحاد و اشتراك ، وقتى ظاهر شد به نام صداقت و يا عداوت و يا محبت و خصومت و يا امثال اينها ناميده مىشود ، و چون از حيث بطونش تعقل شود به نام جنسيّت و يا نوعيّت و يا تضاد و يا تناقض و يا مداخلت و يا مباينت و يا امثال اينها ناميده مىشود .
268 / 5 سپس ( گوييم : ) هر يك از ظهور و بطون و ارتباط و انفصال براى مراتب الهى و كونى و هرچه كه در آنها و بين آنها است - چه جاودانه باشند و چه مقيد به زمان و مشروط - ذاتى مىباشد ، و به واسطهء وجود است كه امتياز پنهان در آنها و در دو مرتبه ( الهى و كونى ) آشكار مىشود ، و مشروط بودن منافى ذاتى بودن نيست ، چون جايز است كه يك ذات احوال مختلف - به واسطهء شرطهاى مختلف - داشته باشد ، مانند طبيعت واحد كه اقتضاى سكون را - به شرط حصول در مكان طبيعى - و حركت را به شرط خارج شدن از آنجا دارد .
269 / 5 سپس گوييم : شمار موجودات به مقدار شمار رقايق اسماء و صفات و احكام آنها است ، براى اينكه هر موجودى را اسمى است كه تدبير كار او مىكند و به دو تعلق دارد ، و تعلق آن عبارت است از رقيقه ؛ و در بردارندهء صفتى است كه تعلق به دو دارد و صورت اين موجود حكم اين اسم مىباشد ، اين بدان جهت است كه هر نسبت و تعلقى براى اسم حكم آن اسم است چون به واسطه آن ( اسم ) حصول پيدا كرده است ، و هر حكمى صورتى است كه بدان صاحبش شناخته مىشود ؛ و هر صورتى مجلايى براى اين اسم داراى صورت است كه از مجلايى كه جامع تمام مجالى است اختصاص يافته ، و آن اصل تمام مجالى نسبت به مطلق حقيقت الحقايق امكانى مىباشد و تجلى كننده حق تعالى است به احوال ذاتى خود كه به ذات خود از هم امتياز دارند . اما اوّلى ؛ براى اينكه علم او به اسمائش از عين علم او به ذات
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 741
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٧٤١