او مريم ] دميديم ( 91 - انبياء )
774 / 4 و چون صورت آدم و معنايش كمال يافت و روحى براى نشأهء تمام عالم ؛ و مجلاى كاملى براى ظهور صورت حق و تمام اسماء حسناى او گشت ؛ حق متعال آغاز در تكميلش كرد و تكميل صورت جمعيت او را به علم اسماء بر اجزايش پيش انداخت ، زيرا علم كنه و حقيقت ذات ممتنع و محال است ، چنان كه فرموده :
وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها
، يعنى : و همه اسماء را به آدم بياموخت ( 31 - بقره ) و اسماء در واقع عبارت از تعيّنات نور وجوداند كه به حكم معانى و حقايق متحقق و ثابتاند ، خواه مفيض ( فيضبخش ) باشند و خواه مفاض ( فيضگير ) ، و الفاظ ؛ اسماء اسماءاند ، لذا در بيان الهى « كلّها - همه آنها » به صورت تأكيد آمده ، چون در آن اسماء لفظى و نوشتنى در اسمائى كه مقصود از آنها مطلقا تعينات وجودى است داخل شده ، لذا آن را به صيغهاى كه اختصاص به صاحبان خرد دارد بيان داشت ، مانند لفظ « هم - آنان » و « هئولاء - اينان » گويى حق تعالى آدم را حقيقت ذات آدم ؛ و هرچه كه حقيقت و وجود او بر آن اشتمال دارد ؛ يعنى از اسماء و صفات و حقايق حقّى و خلقى ثابت كه در مرتبهء دوم از هم متمايزاند تعليم كرد ، نه اسماء ذاتى ثابت در مرتبهء اول را ، براى اينكه آنها مسماهاى اين اسماءاند كه وجود عالم بدانها تعلق دارد ، پس خود را بدانها شناخت و خدايش را به خودش ؛ و ذاتش از جهت جمعيّتش كمال يافت .
775 / 4 پس از آن از جهت خصوصىترين اجزايش كه فرشتگاناند آغاز در تكميلش كرد ، لذا آنچه را كه به آدم تعليم كرده بود و ذاتش از جهت حقى و خلقى بر آن اشتمال داشت بر فرشتگان عرضه كرد و فرمود :
أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
، يعنى : اگر راست مىگوئيد مرا از نام اينان خبر دهيد ( 31 - بقره ) يعنى اگر مىپنداريد كه شايستگى خلافت را داريد مرا از اسماء آنچه كه در باطنهاى شما از احكام امكانى است و در شما اين اقتضا را دارد كه تعصّب بورزيد و عيب بگيريد و ديگر نقايص گفته شده را آشكار نمائيد خبر دهيد ، و نيز از اسماء آنچه كه در ظاهر شما از وجود است و آنچه از آنكه در عوالم شما از ملكوت و باطن هر چيزى افاضه و ريزش مىكند ؛ و از اسماء آنچه كه