محبوب است و از اين جهت صاحبش را سرزنش كرده و در مراتب بهيمى و حيوانى رهايش مىكند ؛ بر عكس بيان رسول خدا صلى الله عليه و آله كه فرمود : از دنياى شما سه چيز براى من دوست داشته شده : عطر و زن و . . . تا پايان حديث .
656 / 3 سپس بدان كه برترين مراتب آثارى مرتبهاى است كه بين ارواح عالى كه فرشتگان مقرباند مىباشد ، سپس آنچه كه بين نفوس آسمانى و فرشتگان ( موكل بر ) طبيعت عنصرى و غير عنصرى است مىباشد ، سپس آنچه كه بين نفوس ناطقه - به حكم مناسبات روحانى - مىباشد ، سپس آنچه كه بين ملكوت موجودات عنصرى است مىباشد كه خواه مانند جمادات پنهان است و خواه مانند حيوانات ظاهر ، بنابر اين در وجود هيچ چيزى نيست جز اين كه داراى عشق و محبت است ، براى اين كه هر يك را كمالى است كه آن كمال ؛ محبوب او است ؛ و چون تجلى تكرار پذير نيست گويى هر كمالى خاص و خالص آن فرد است ؛ و تمام كمالات در واقع خاص خداوند متعال است .
657 / 3 بدان كه از قواعدى كه دانستن آن در اينجا مفيد و با ارزش است قاعدهاى است كه حضرت شيخ قدس سره در كتاب مفتاح الغيب بيان داشته و آن اين كه : هيچ چيزى غير خودش را بدون مناسبت طلب و جستجو نمىكند ؛ و آن ( مناسبت ) همان امر جامع بين آن دو است كه با هم در آن اشتراك دارند ؛ اشتراكى كه موجب بر طرف شدن امتياز و جدايى مىگردد ؛ البته نه مطلقا ؛ بلكه از جهت آنچه كه هر يك از آن دو به آن امر جامع همانندى پيدا مىكنند و از آن جهت كه در آن با هم اشتراك دارند ، و براى هر مناسبت ثابتى بين طالب و مطلوب رقيقهاى بين آن دو است كه آن مجراى حكم آن « 1 » ( مناسبت ) و صورت آن ( حكم ) مىباشد « 2 » . كه گاهى از يك طرف و گاه ديگر از دو طرف پديد مىآيد ، از طرف بنده با حق تعالى ؛ به نام توجه به وسيله سير و سلوك به سوى حق تعالى - به گمان سالك - و يا به سوى آنچه كه از او مىباشد « 3 » ناميده مىشود ، و از طرف حق تعالى به نام تدلّى و تنزل به سبب دوست داشتن و اجابت ناميده مىشود .
هامش
( 1 ) - و اين نيز از جذبهء الهى در حضرت اسمائى براى عين ثابت سالك است كه موجب جذبه و كشش ملكى است ، و ما اصابك من حسنة فمن الله ، هر چه خوبى به تو مىرسد از جانب خدا است .
( 2 ) - يعنى مجراى صورت حكم ، يعنى اين رابطه مظهرى براى حكم مناسبت است .
( 3 ) - يعنى از حق تعالى ؛ و آن تجليات و قربات و امثال اينها است .