برهان چهارم
281 / 3 وجود مطلق موجود است ؛ براى صدق سخن ما كه گوييم : وجود موجود است ، يا به واسطه صحت حمل شئى بر خودش - و اگر چه غير مفيد باشد - و يا آنكه به واسطهء ذات است ، زيرا ماهيات غير مجعولاند ، و يا به واسطهء ضرورت ، به سبب محال بودن سلب شئى از خودش ؛ خواه اين سلب ذهنى باشد و يا خارجى و يا سلب مطلق ( پس ثبوتش براى خودش ضرورى است )
282 / 3 گفته نمىشود - چنان كه در كتاب مواقف و مقاصد گفته شده - : سلب شئى وقت عدم و نبودنش از خودش جايز است - به واسطهء صدق سلب به عدم موضوع -
283 / 3 چون گوييم : اين اشتباه بزرگى است كه ناشى از فرق نگذاشتن بين اخذ موضوع مطلقا ؛ و بين اخذ موضوع « موجودا » سرچشمه گرفته ، در حالى كه فرق قطعى است ، و گرنه ماهيات معدوم ؛ خواه ماهيت ممكنات باشد و يا ممتنعات ؛ نبود ، و همينطور نه قضيهء ذهنى و نه طبيعى تحقق نمىيافت « 1 » ، و از نفى مقيد - يعنى ماهيت مخلوط « 2 » - نفى مطلق ماهيت « 3 » و غير اينها از مفاسد و تباهىها لازم مىآمد .
284 / 3 و يا « 4 » براى اين كه موجود بودن هر موجودى به واسطهء وجود است و سبب موجود بودن - به اتفاق نظر اثباتكنندگان صانع و ادراك كودكان و يا حيوان - موجود است ، بر عكس سبب مضروب و كتك خورده ، چون آن « 5 » مضروب نيست ، زيرا معنى مضروب كسى است كه ضرب بر او واقع شده ، نه آنچه كه داراى ضرب است ، و معنى موجود چيزى است كه داراى وجود است .
285 / 3 اين دلايل چهار گانه قائماند بر اين كه وجود موجود است . و آنچه را كه بهشتى گفته : از جهت لزوم تركيب در آنچه كه موجود است ؛ مورد پذيرش نيست ، زيرا تركيب در
هامش
( 1 ) - چون با فرض عدم ثبوت آن براى خودش هيچ چيز اصلا براى آن ثابت نمىشود .
( 2 ) - يعنى موجود .
( 3 ) - زيرا با عدم مقيد سلب ماهيت از خودش صدق مىكند و در نتيجه نفى آن لازم مىآيد .
( 4 ) - عطف به يا به واسطه صحت حمل شئى . . . است ، يعنى اين دليل چهارم است بر اين كه وجود موجود است .
( 5 ) - يعنى سبب . م