107 / 2 و القاء ( يعنى خاطر ) يا درست است و يا نادرست و تباه كه اعتماد بدان نمىباشد ، و درست يا الهى ربانى است ؛ يعنى القاآتى كه تعلق به علوم و معارف دارد ، و يا ملكى روحانى است ؛ يعنى آن دسته از القاآت كه باعث بر عبادات واجب و يا غير واجب مىشود . خلاصه آنكه هر القائى كه در آن صلاح و خير است الهى ناميده مىشود . و القاى نادرست و تباه هم يا نفسانى است - يعنى در آن بهره و لذت نفسانى هست - كه به نام هاجس ( خطورات در دل ) ناميده مىشود و يا شيطانى است ؛ يعنى آنچه كه دعوت به معصيت مىكند ؛ چنان كه خداوند مىفرمايد :
الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ
، يعنى : شيطان شما را وعدهء تنگدستى مىدهد و به بدكارى وادارتان مىكند ( 268 - بقره ) كه به نام وسواس ناميده مىشود ؛ و مقياس جدا كردن آنها از هم ترازوى شرع است ، پس آن القاآتى كه در آنها قرب و نزديكى است ؛ آنها از دوتاى اولى ( يعنى الهى و ملكى ) هستند ، و آنچه كه در آنها كراهت شرعى است ؛ آنها از دوتاى آخرين ( يعنى نفسانى و شيطانى ) هستند .
108 / 2 اما امور مباح : امورى كه به مخالفت نفس و هدايت آن نزديك است از دوتاى اولى ؛ و امورى كه به موافقت و هواى آن نزديك است از دوتاى آخرى است .
109 / 2 حضرت شيخ قدس سره در نفحات گويد : القاى الهى را در پى لذتى عظيم است كه تمام وجود انسان را در بر مىگيرد و گاهى صاحبان آن را مدت زمانى دراز از خوردن و آشاميدن باز داشته و بىنياز مىكند ؛ ولى القاى روحانى را لذتى غير القاء همراهش نيست ؛ و اگر باشد ؛ علم حاصل ؛ و يا اثر باقى در محل از آن است ، و آن را دو طرف است : يكى از سوى خارج به گونهء تمثّل ؛ و ديگرى همانگونه است كه خداوند فرموده :
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ
، يعنى : و آن را جبرئيل امين به قلب تو نازل كرده ( 193 - شعرا ) و در آن بر عكس تمثّل ، شدّتى ( رنجى ) است ، زيرا صاحب آن از آن القاء نه ناآرامى يافته و نه مزاجش انحراف مىپذيرد - اگر چه به سبب ورود آن القاء اثر اندكى مىپذيرد - و اما تنزل قلبى مزاج را انحراف بخشيده و تغيير مىدهد و صاحبش شدّتى ( رنجى ) مىيابد .
110 / 2 و آن مقدار القائى كه از طرف جن ( شيطان ) براى شخص حصول مىيابد اعتمادى بر آن نيست كه آن را بپذيرد ؛ مگر عارف به موازين تحقيق كه درست و نادرست آن را