تحليلگران در تاريخ اسلام صورت گرفته نشان مىدهد كه بنيانگذار اين امر ، خود پيامبر اسلام بوده است . گروهى از مورّخان بزرگ اسلامى نوشتهاند كه پيامبر ، پس از هجرت به يثرب در ربيعالأوّل ، دستور داد از آن ماه ، تاريخگذارى كنند . « 1 » گواه اين معنا تعدادى از نامهها و اسناد و مكاتبات پيامبر است كه از منابع تاريخى به دست ما رسيده و تاريخ نگارش آنها از مبدأ هجرت قيد شده است . دو نمونه از آنها عبارت است از : 1 . پيامبر اسلام ، معاهدهاى با يهوديان مُقْنا امضا كرد كه در آخر آن آمده است : اين پيمان را علىبنابىطالب در سال نهم نوشت . « 2 » 2 . در پيمانى كه پيامبر اسلام با مسيحيان نجران منعقد كرد آمده است : پيامبر به على عليه السلام دستور داد كه درآن بنويسد : اين پيمان در سال پنجم هجرت نوشته شده است . « 3 » بر اساس برخى قراين و شواهد ، ضبط حوادث و رويدادها تا سال پنجم ، بر مبناى هجرت با شمارش ماه ، انجام مىشده است . از جمله آنها : 1 . ابوسعيدخُدرى مىگويد : « روزهء ماه رمضان ، يك ماه پس از تغيير قبله ، در هيجدهمين ماه از هجرت واجب شد . » « 4 » 2 . عبداللهبنأُنَيْس ، فرمانده ستون اعزامى به جنگ سفيان بنخالد مىگويد : « روز دوشنبه ، پنجم محرم ، در پنجاهمين ماه از هجرت از مدينه خارج شدم . » « 5 »
تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — صفحة 200
مساهمون: مهدى پيشوايى
ص٢٠٠
هامش
( 1 ) . طبرى ، تاريخالأمم والملوك ( بيروت : دارالقاموس الحديث ) ، ج 2 ، ص 252 ؛ نورالدين السمهودى ، وفاءالوفاء باخبار دارالمصطفى ، ( بيروت : دار احياء التراث العربى ، ط 3 ، 1401 ه . ق ) ، ج 1 ، ص 248 ؛ مجلسى ، بحارالانوار ، ج 40 ، ص 218 ، به نقل از ابن شهرآشوب .
( 2 ) . بلاذرى ، فتوح البلدان ( بيروت : دارالكتب العلمية ، 1398 ه . ق ) ، ص 71 - 72 . در متن اصلى اين سند ، علىبنابوطالب ( با واو ) ضبط شده است كه علت آن در كتب تاريخ بيان شده است . ر . ك : الصحيح من سيرة النبى الأعظم ، ج 3 ، ص 46 - 48 .
( 3 ) . الشيخ عبدالحىّ الكتّانى ، التراتيب الأدارية ( بيروت : داراحياء التراث العربى ) ، ج 1 ، ص 181 .
( 4 ) . الشيخ حسين الدياربكرى ، تاريخالخميس ( بيروت : مؤسسة شعبان ) ، ج 1 ، ص 368 .
( 5 ) . واقدى ، المغازى ، تحقيق : مارسدن جونس ( بيروت : مؤسسةالأعلمى للمطبوعات ) ، ج 2 ، ص 531 .