و في كل شيء له آيهء * تدل على انه واحد
كلا يعنى چنين نيست كه كفار گمان كردهاند كه اين نوع عذابها حقيقت ندارد و نيست و انكار ميكنند .
وَ الْقَمَرِ
قسم ياد كردن خداوند به اين امور براى اين است كه آثار قدرت الهى است مثل ماه كه خداوند او را يك جسم شفاف خلق فرموده هميشه نصف آن مقابل شمس است نور شمس در او ميتابد روشن مىشود و نصف ديگر تاريك است ، و مقدر فرمود قريب يك ماه دور كرهء شمس ميگردد بيست و هشت روز و كسرى ، و در اين سير ابتدا گوشهاى از نصف مقابل شمس در زمين ظاهر مىشود كه هلال ميگويند و بتدريج زياد مىشود تا آنكه تمام نصف مقابل در زمين ظاهر مىشود كه بدر ميگويند سپس كم مىشود تا نصف غير مقابل رو به زمين است كه محاق مىشود ، و عدد ماههاى قمرى و سال قمرى به اين سير تحقق پيدا مىكند و اين كرهء قمر و ساير كرات جويه بقدرت كاملهء حق در فضاء اين عالم نگاه داشته شده مثل كره زمين و آب كه در اين فضا دارد دور خود ميچرخد و هر قسمتش كه رو بشمس است تشكيل روز ميدهد و هر قسمت كه بر خلاف است تشكيل شب ميدهد كه ميفرمايد :
وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ
شب بيايد و پشت مىكند تا موقعى كه سفيده صبح ظاهر شود كه ميفرمايد :
وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ
إِنَّها لَإِحْدَى الْكُبَرِ
كبر جمع كبرى است و مرجع آنها بعضى گفتند : عذابهايى كه در آيات قبل بيان فرموده اشاره به اين كه عذاب جهنم منحصر به اينها نيست اين يكى از عذابهاى بزرگ الهى است عذابهاى ديگرى مثل حميم و غسّاق و زقوم و غير اينها بلكه اينها عذابهاى جسمانى است عذابهاى روحانى سختتر و شديدتر است ، و بعضى گفتند : آيات شريفه قرآن ، اين قسمت از آيات يك قسمت از آيات قرآنى است كه تمام آيات شريفه بزرگ است كه اين قرآن مجيد بزرگترين معجزات انبياء است و اعجاز قرآن را در مجلد اول اين تفسير در مقدمه مفصلا بيان شده ، و بعضى گفتند : مرجع اين مذكورات كه مورد قسم واقع شده مثل قمر و ليل و صبح