استعلام نيست بلكه از راه انكار است خدا ميفرمايد : اين وقوع پيدا مىكند و البته تحقق مييابد .
[ سوره المعارج ( 70 ) : آيه 2 ]
لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ( 2 )
اين عذاب واقع اختصاص دارد بكافرين و نيست از براى اين عذاب دفع كننده نه پدر نه مادر نه برادر و نه خواهر و نه خويش و نه بيگانه و نه دوست و نه رفيق و نه مال و نه جاه و نه عشيره و نه قبيله و نه شفيع و نه حميم .
[ سوره المعارج ( 70 ) : آيه 3 ]
مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعارِجِ ( 3 )
اين عذاب واقع كه دافعى ندارد از خداى متعال است كه ذى المعارج است ، معارج جمع معراج است از مادهء عروج بمعنى صعود به طرف بالا رفتن مقابل نزول بمعنى پائين آمدن هر چه رو به خدا ميرود و نزديك برحمت و تفضلات او مىشود صعود دارد و عروج چنانچه در فضيلت نماز فرمودند : ( الصلاة معراج المؤمن ) و دارد اعمال بندگان را مىبرند ملائكه به طرف بالا و هر چه شرائط صحت و قبول بيشتر و بهتر باشد بالاتر ميرود ، در قرآن مجيد هم ميفرمايد :
إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ
فاطر آيهء 11 . و بندگان هر چه در ايمان و اخلاق فاضله و اعمال صالحه بيشتر كوشش كنند قرب آنها بمقام ربوبى بيشتر مىشود لذا در هر عبادتى قصد قربت لازم است ، و هر چه در صراط مستقيم سير كنند قرب به او بيشتر پيدا ميكنند به عكس كفر و شرك و ضلالت و معاصى بعد و نزول پيدا ميكنند كه معنى لعن است ، ارواح مؤمنين پس از قبض روح ملائكه مىبرند به طرف بالا بسا از طبقهء هفتم هم بالاتر ميرود و لذا بطريق جمع آورده ميفرمايد :
مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعارِجِ
.
[ سوره المعارج ( 70 ) : آيه 4 ]
تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ( 4 )
عروج پيدا ميكنند ملائكه و روح بسوى خداى متعال در روزى كه هست مقدار او پنجاه هزار سال . گفتند : مراد از روح جبرئيل است و تخصيص بذكر براى عظمت او است بين ملائكه مثل آيهء :
تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ سَلامٌ هِيَ