پس نيست از براى روز قيامت در صحراى محشر حمايت كنندهاى و نيست از براى او طعامى مگر از غسلين كه آميخته از چرك و خون شده كه اين طعام را نميخورند مگر خطاكاران .
فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ
الف لام اليوم عهد است يعنى روز جزاء .
هاهُنا حَمِيمٌ
نه اولاد نه عشيره و نه رفقا و نه اتباع و نه قشون و لشكر احدى نيست او را از عذاب نجات دهد ، و از اين جمله استفاده مىشود كه از قابليت شفاعت افتاده و شفعاء روز قيامت او را شفاعت نميكنند و شفاعت خاص اهل ايمان است .
وَ لا طَعامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ
غسلين از ماده غساله است و مراد مدفوعات اهل جهنم است از چرك و خون و ساير كثافات آنها اينها را طعام ميكنند براى اين نمره اشخاص كه معلوم مىشود كه از زقوم كه طعام اهل نار است پستتر و كثيفتر است و اين غسلين طعام تمام اهل جهنم نيست فقط مخصوص بخاطئين است كه ميفرمايد :
لا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخاطِؤُنَ
گفتند : فرق است بين خاطى و مخطى مخطى بسا از راه اشتباه بدون تعمد خطايى مىكند ولى خاطى دانسته و تعمدا از روى عناد بر خطا ميرود و خطا بر خلاف صواب است و انسان اگر بر صراط مستقيم باشد بر صواب است و اگر قدمى بر صراط مستقيم نگذارد خاطى است و اگر در صراط مستقيم لغزش پيدا كند در ضلالت است و خاطئون كسانى را گويند كه در هيچ امرى بر صواب نيستند . پس از اوصاف آنها و عقوبت آنها را كه بيان فرمود در مقام بيان عظمت قرآن و اهميت آن ميفرمايد :
[ سوره الحاقة ( 69 ) : آيات 38 تا 40 ]
فَلا أُقْسِمُ بِما تُبْصِرُونَ ( 38 ) وَ ما لا تُبْصِرُونَ ( 39 ) إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ ( 40 )
قسم نميخورم به آنچه شما ميبينيد و آنچه نمىبينيد محققا اين كتاب هر آينه قول رسول محترم است .
فَلا أُقْسِمُ
بعضى گفتند : لا زائده است براى تأكيد آورده و معنى فاقسم است ، بعضى گفتند : چون قسم بايد باللّه باشد پس به غير خدا قسم نميخورم ، بعضى گفتند :
معنى نبايد به غير خدا قسم ياد كرد كه مشركين به لات و عزى قسم ميخوردند . لكن