است كه رسيدن به اين مقام سببش چيست چه كردهاى كه به اين مقام رسيدهاى .
جواب -
إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ
يعنى طريقه كسانى كه
لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ
يا طبيعى صرف هستند و منكر وجود حق يا مشرك هستند و منكر توحيد حق يا خدا را بصفات ربوبى نشناختند كه شامل جميع ارباب ضلال مىشود .
وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ
گذشت تكرار كلمه هم براى تأكيد است چنانچه در السنه ميگويند آنها خود آنها چنين كردند و كافر بآخرت هم چند طائفه هستند منكر اصل معاد يا منكر معاد جسمانى يا معاد روحانى يا منكر خلود يا صفات ضرورى آخرت مثل حساب ، نامه عمل ، صراط ، شفاعت ، جنّة ، نار و امثال اينها
[ سوره يوسف ( 12 ) : آيه 38 ]
وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ ما كانَ لَنا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ذلِكَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنا وَ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ ( 38 )
و متابعت ميكنم طريقه پدران خود را كه نامشان ابراهيم و اسحق و يعقوب است نيست از براى ما اينكه شرك بياوريم به خدا از هيچ قسمتى و اين فضل الهيست بر ما و بر عموم ناس و لكن اكثر ناس شكرگزار نيستند .
وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي
كانه جواب از سؤال ديگرى است كه ترك كردهاى طريقه قومى را كه ايمان به خدا و آخرت ندارند پس چه طريقه اتخاذ كردهاى جواب متابعت ميكنم طريقه پدران خود را كه تمام آنها پيغمبران بودند و آنها
إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ
هستند حضرت ابراهيم دو وصى داشت هر دو از انبياء بودند يكى اسمعيل بر بنى اسمعيل و شريعتش باقى بود تا زمان پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و آن حضرت هم مأمور شد كه متابعت ملّة ابراهيم [ ع ] را بكند
ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
نحل آيه 124 ، و اوصياء