وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ
نمل آيه 14
يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ
بقره آيه 141 و انعام آيه 20 .
وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
خرص بمعنى تخمين است و قريب المعنى است با قياس و استحسانات عامه كه عمده مدرك عامه در احكام خود همين قياسات و استحسانات و مناطات ظنيه است چون دست آنها از اخبار اهل بيت عليهم السّلام كوتاه است و در اخبار ما نهى اكيد كردهاند از عمل بقياس حتى دارد در خبر ابان
( اذا قيست محق الدين )
سيد بحر العلوم ميفرمايد ( و ليس من مذهبنا قياس ) ( اول من قاس هو الإبليس ) و اين آيه اگرچه خطاب بپيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است لكن در مقام گوشزد مؤمنين است كه جايى كه اگر مثل پيغمبر ( ص ) اطاعت آنها را كند گمراهش ميكنند شما مؤمنين نبادى آلوده شويد بلكه اعراض كنيد .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 117 ]
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ( 117 )
محققا پروردگار تو او عالمتر است كسانى را كه گمراه هستند از راه او و او عالمتر است بهدايت يافتهگان .
البته پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و مؤمنين بسيارى از گمراهان را ميدانند و ميشناسند مثل يهود و نصارى و مشركين و مجوس و دهريين ولى بسيارى هم بر آنها مخفى است مثل منافقين و اشباه آنها كه ظاهرا مسلمان ولى قلبا يا منكر يا شاك يا ظان است مگر از راه وحى به او خبر رسيده باشد مثل پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و لكن خداوندى كه از ظاهر و باطن ، سرّ و علن خبير است محققا او بهتر ميداند لذا ميفرمايد
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ
بسه تأكيد كلمه انّ ، جمله اسميه ، كلمه هو
أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ
در اين جمله دو تقدير لازم است كه از ظاهر خود جمله استفاده مىشود يكى من كل الناس يا منكم يا منك نظير ( اللَّه اكبر ) من كلّ شىء على المعروف