3 - قسم لغو است كه بدون قصد يا قصد غير مشروع ياد شود و اين هم اقسامى دارد يكى در مقام اكراه كسى را مكره كنند بر امرى و وادار كنند بر قسم كه اين بدون قصد و اختيار است يا آنكه در حال شدة غضب بر امرى قسم ياد كند يا آنكه لقلقه لسانش باشد كه در خبر تعبير فرموده
بلا و اللَّه بلى و اللَّه
و اين نوع قسم است كه ميفرمايد
لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ
نه متعلقش واجب مىشود و نه كفاره دارد و نه مؤاخذه مىشود و از همين قسم است اگر قسم ياد كند بر ترك واجبى مثل نماز يا ترك مستحبى مثل صدقه يا بر فعل حرامى مثل شرب خمر و همين است قسمهاى بعض صحابه بر تحريم طيبات كه در آيه قبل ذكر شد و باصطلاح ايمان لغو منعقد نميشود و تكليف نميآورد .
وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَيْمانَ
كه يمين منعقد مىشود و مكرر گفتهايم كه بناى اين تفسير فقط بر سياهى قرآن است كه عقدتم بالتشديد است و اما قرائت بتخفيف يا تلفظ عاقدتم اعتبار ندارد و احتياج بتوجيهات بارده از روى سليقه و اجتهاد و تمسك باشعار عربيه نداريم و شرط انعقاد يمين يكى بايد بالفاظ جلاله باشد ( باللّه ، تاللّه ، و اللَّه ) يكى بايد متعلق يمين امر مباح باشد يكى از روى قصد و اختيار باشد .
فَكَفَّارَتُهُ
كفاره ملازم با معصيت است و معصيت در مخالفت قسم است كه حنث يمين ميگويند و مخالفت قسم حرام است جائز نيست و نميتواند بگويد من مخالفت ميكنم و كفاره مىدهم كفاره در صورتى كه معصيت كرد و مخالفت نمود تعلق ميگيرد و كفاره قسم دو نحوه است تخييرى و ترتيبى ، اما تخييرى مخير است بين سه امر
إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكِينَ
اطعام دو نحوه است يا يك مد از حنطه و بعضى احتياط كردند دو مد و مد ربع صاع است كه مطابق با سه كيلو يا نصف من شاهى تقريبا يا يك من تبريزى است ، يا اشباع مسكين بنان و خورش ( من اوسط ما