مرتبه پنجم : تخليه نفس از اخلاق و ملكات رذيله مرتبه ششم : اجتناب از مشتبهات كه مرتبه ورع و پارسايى است مرتبه هفتم : احتراز از مكروهات مرتبه هشتم : دورى نمودن از مباحاتى كه انسان را از عبادت و بندگى به خود مشغول دارد مرتبه نهم : اجتناب از ترك اولى مرتبه دهم : دورى جستن از توجه به غير خدا و هر كدام از اين مراتب هم داراى درجات و مراتب غير محصوره است و بعضى از اين مراتب تالى تلو عصمت و بعضى از آنها مخصوص بمعصومين از انبياء و اوصياء است و مراتب اعلاى آن از خصائص خاندان نبوّت و اهل بيت رسالت است و متّقين در آيه شريفه شامل جميع مراتب تقوى مىشود زيرا بر واجد هر مرتبه صدق متّقى مىكند و جمع محلّى بالف و لام افاده عموم مىكند بلكه براى عموم وضع شده ، منتهى الامر اينكه هر كدام به قدر استطاعت و قابليت خود از هدايت قرآن بهرهبردارى ميكنند و نظير اين مطلب را در آيه شريفه
إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ
« 1 » گفتهايم كه تقوى در اين آيه نيز جميع مراتب آن را شامل است و كسى كه داراى مرتبه اول از تقوى باشد و عمل عبادى انجام دهد كه روى موازين شرعى صحيح باشد درجهء از قبول را دارد ولى غير مؤمن عملش فاسد و عاطل و باطل و مردود است
وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً
« 2 » ( پس مىآييم بر سر آنچه عمل كردهاند از عمل پس آن را تباه و پراكنده ميكنيم ) و اينكه در عروة الوثقى اجتناب از كليه معاصى را از شرايط قبول شمرده مراد بعض مراتب قبول است نه مطلق قبول زيرا وقتى عمل ، صحيح و مطابق دستور واقع شد به همان اندازه مقبول خواهد بود و به اين بيان ( داراى مراتب بودن تقوى ) جمع بين آيات و اخبارى كه در باب
هامش
( 1 ) . سوره مائده آيه 30
( 2 ) . سوره فرقان آيه 25