تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 1441

مساهمون:

ص١٤٤١
بيت
نواى « 1 » تو اى خوب ترك نوآئين * در آورد در كار من بينوائى

نوژان

- [ بنون و زاى فارسى . به وزن كوران ] در نسخهء حسين وفائى رودخانهء با بانگ و نهيب و در تحفه بمعنى همان فوزان باشد - - كه در باب فاء مرقوم شد - - يعنى بانگ سهمناك .

نشان

- [ بكسر نون ] علامت باشد و ديگر بمعنى حصه و نصيب نيز آمده . مثالش بهر دو معنى شرف شفروه گويد : بيت
گرديد كسى نشان اين خوان * يا خورد نشان دوستان كو
و بمعنى نشاننده و امر بنشانيدن نيز آمده « 2 » و باعتبار معنى اول رايت و علم را نيز نشان گويند چه آن نيز علامت اين كسست * [ 1 ] .

نواريدن

- [ بفتح نون ] يعنى ناخائيده فرو بردن [ 2 ] . مثالش زراتشت بهرام : شعر « 1 »
گرفته بچنگال مىداردش * بدان تا بيك‌بار بنواردش

نيمتن

- يعنى جامهء آستين و دامن كوتاه . نيمتنه نيز گويند . مثالش شيخ نظامى گويد : شعر « 3 »
نيمتنى تا سر زانوش هست * چرخ از آن بر سر زانو نشست
و بر شخصى كه اعرج و اشل باشد نيز اطلاق كنند [ 3 ] چنان كه « 4 » حافظ شيراز گويد در حينى كه صاحب‌قران گيتىستان تيمور گوركان را فارس مسخر شد « 5 » : شعر
نيمتنى ملك سليمان گرفت * چشم گشا قدرت يزدان ببين

نگاشتن

- [ بكسر نون ] يعنى نقش كردن و نوشتن .

نگرستن

- [ بكسر نون و راى مهمله و فتح كاف فارسى ] يعنى ديدن . مثالش حكيم سنائى فرمايد : شعر « 3 »
منگر در بتان كه آخر كار * نگرستن گرستن آرد بار
و نگريستن - باضافهء ياء - و نگريدن نيز به اين معنى است .
هامش
( 1 ) - « س » : نوائى . ( 2 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 3 ) - « س » ندارد . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 5 ) - « ك » : فارس را مسخر كرد .
( 1 ) در برهان بمعنى هدف و نشانهء تير و تفنگ هم آمده است . ( 2 ) بلع ( عربى ) . ( 3 ) برهان معنى اخير را ندارد .