شعر
مردم نادان اگر حاكم داناستى « 1 » * شحنهء يونان بدى خنگ بت باميان
خات
- غليواز « 2 » باشد كه خاد نيز گويند .
مثالش فردوس مطربه گويد :
بيت
شاها ز تو غورى بلباسات بجست * مانندهء چوژه از كف خات بجست
از اسب پياده گشت و رخ پنهان كرد * فيلان به تو شاه داد و از مات بجست
خرتوت
- جنسى از توت كه بغايت بزرگ و بيمزه باشد . مثالش عبد القادر نايينى « 3 » گويد :
بيت
كمان قدرت او را به چشم عبرت بين * بياورد شكر از نى بريشم از خرتوت
مع الجيم
خنج
- [ به وزن رنج ] سود و نفع باشد . مثالش حكيم ازرقى گويد :
بيت
گرت من ستايش نگويم مرنج * كه بهره ندارم ز گنج تو خنج
و در نسخهء ميرزا بمعنى ناز و طرب نيز آورده مثالش شاعر گويد :
بيت « 4 »
بدولت بادى اندر حشمت و جاه * بحشمت بادى اندر راحت و خنج
و حكيم عنصرى نيز گويد :
بيت
مرا هر چه ملك و سپاهست و گنج * همه ز ان تست و ترا زوست خنج
و اين بيت بمعنى اول نيز موافقست .
و در نسخهء وفائى بمعنى باطل و آوازى كه در حين جماع از مردم بر آيد . و نشاط و غنج نيز آمده « 21 » .
خفنج
- [ بفاء . به وزن شكنج ] همان خنج مرقوم بمعنى ناز و طرب و نفع باشد .
خاج
- بمعنى چليپا باشد « 22 » . خلاق المعانى گويد :
بيت
صليب و خاج بسوزد كليسيا بكند * بناى مدرسه بر گنبد كيان آرد
خرمنج
- [ به سكون را و ضم ميم ] خرمگس باشد ، چه منج مگس را گويند « 5 » « 23 » . مثالش سوزنى گويد :
بيت
اى تو تبتى مشك و حسودت زرغنج * بابور تو رخش پور دستان خرمنج
هامش
( 1 ) « ب » : دانستى .
( 2 ) « ب » : غليواژ .
( 3 ) « س » : نامين ؛ « الف » : نايين . ( متن از « ب » است ) .
( 4 ) كلمه در « س » نيست .
( 5 ) « س » : مىگويند .
( 21 ) در برهان بضم اول بمعنى نام ولايتى از فارس نيز هست .
( 22 ) در برهان بمعنى نرمهء گوش نيز هست .
( 23 ) در برهان بمعنى مردم مفلوج و رنگى از رنگها نيز هست .