روغنهاى مناسب مخلوط و به صورت روغن ماليده شود براى بيمارىهاى دماغى و اعصاب مانند صرع ، سكته ، فلج ، لقوه ، سستى اعضا ، رعشه ، خوابرفتگى و نظاير آن مفيد است . مقدار خوراك آن 4 / 1 گرم تا 2 گرم برحسب مزاجهاى مختلف ، سن ، قوت و قدرت بدن و . . . است . در مورد تقويت نيروى جنسى تا 5 / 2 گرم و در استسقا تا 2 گرم بايد مصرف شود . جانشين آن در مورد پادزهر تا سه برابر وزن آن زرنباد است .
براى گرممزاجان و در مزاجهاى با يبوست مضّر است و سردرد مىآورد و ايجاد زخم روده و جراحت مىكند ، از اين نظر بايد با سكنجبين ساده و شير تازه و يا جوشاندهء جو خورده شود .
توضيح : در بعضى از مدارك طب سنتى زدوار و زرنباد را يكى مىدانند و تحت عنوان يك گياه ذكر كردهاند مانند پزشكىنامهء نفيسى . ولى در اغلب مدارك نظير مخزن الادويه ، تحفه ، الانبيه عن الحقائق الادويه و نظاير آن ، اين دو نام را مربوط به دو گياه مختلف مىدانند . بررسىهاى نويسندهء اين كتاب نيز تأييد مىنمايد كه دو گياه مختلف است و در مدارك علمى جديد گياهشناسان دنيا نيز دو گياه مختلف ذكر شده كه با استفاده از ما حصل معتبرترين بررسىها ، تحت عنوان دو گياه در اين كتاب آورده شده است .
نكتهء ديگر اين در مورد زدوار چون ريشهء زدوار اصلى خيلى كم و گران است ، در بعضى مناطق از ريشهء بعضى گياهان كماثر يا بىاثر ديگر كه شبيه زدوار است استفاده كرده آن را رنگ مىكنند و تقلبى در بازار به جاى زدوار به مشتريان عرضه مىنمايند .
در بعضى مناطق مرسوم است كه از انواع ضعيف گياه آكونيت استفاده كرده و ريشههاى ضخيم و متورم اكونيت را گرفته در شير مىجوشانند كه از سميت آن كاسته شود چون ريشهء آكونيت سفيد و شكرىرنگ است آن را رنگ كرده و به رنگ زدوار درمىآورند و مىفروشند . براى تشخيص زدوار اصلى از زدوار تقلبى روش اين است كه اگر زدوار رنگشدهء تقلبى را با آب تر نموده و به پارچهء سفيدى بمالند پارچه رنگين مىشود و اگر در فنجان آب گرم اندازند آب فنجان رنگين مىشود . و به علاوه سطح خارجى تقلبىها چون جوشانيده و خشك شدهاند ناصاف و خشن و با چين و چروك است در صورتى كه زدوار اصلى داراى سطحى صاف و نرم است و اگر آن را بشكنند تمام قسمتهاى مغز آن يكسان و يكرنگ نيست بلكه قسمت نزديك پوست آن رنگينتر از مغز آن است .
معارف گياهى ( فارسى ) — صفحة 354
مساهمون: حسين مير حيدر
ص٣٥٤