اين گونه خاس
Ilux spinigera ( Loesn . ) Loesn .
و مترادفهاى آن
Ilux aquifolium L . subs caspica ( Loesn . ) Rech .
و
Ilux aquifolium L . var caspica Loesn .
و
Ilex hyrcana Pojark .
مىباشد .
مشخصات
درختچهاى است كه بلندى آن در نقاط مناسب تا 15 متر مىرسد و دور تنهء آن در مقابل سينه تا 5 / 1 متر است . ساقهء راست آن تا چند سال رنگ پوست سبز خود را حفظ مىكند و ليز و برّاق است ولى پس از چند سال بتدريج خاكسترى مىشود . برگهاى آن بيضى ، داراى دندانههاى درشت منتهى به خار است . روى برگها سبز تيرهء برّاق و پشت برگها سبز روشن مات و معمولا در طول مدت زمستان خزان نكرده و سبز روى درخت باقى مىمانند . گلهاى آن كوچك و سفيد ، ميوههاى آن كروى يا تخممرغىشكل به رنگ سرخ برّاق است . ابعاد برگها ( 3 - 1 ) * ( 6 - 2 ) سانتىمتر و ابعاد ميوه ( 9 - 8 ) * ( 8 - 6 ) ميلىمتر است . در واريتهء خاس ابلق كه در برخى از باغها در ايران به عنوان درختچهء زينتى كاشته مىشود حاشيهء برگها سفيد مايل به زرد است . گونهاى از اين درخت نيز در پاراگويه مىرويد كه از گياهان دارويى است و در باغهاى مناطقى از آسيا و اروپا و امريكا به عنوان درخت زينتى كاشته مىشود نام علمى آن
Ilex paraguariensis St . Hilaire
و مترادف آن :
I . paraguayensis Hook .
مىباشد كه از نظر شكل و مشخصات شبيه خاس است . به فرانسوى
The de paraguay
و به انگليسى
Mate
و
Paraguey tea
ناميده مىشود .
درختچه هوكس و خاس خيلى بطئ الرشد است و داراى عمرى دراز مىباشد و به اين علت چوب آن بسيار سخت است و در نجارى زينتى به جاى آبنوس مصرف دارد .
رنگ چوب آن سفيد است . تكثير درختچه هوكس و خاس با كاشت بذر آن صورت مىگيرد و نهال كوچك آن را با رقمى از خاس كه مورد نظر است پيوند مىزنند .
تركيبات شيميايى
از نظر تركيبات شيميايى در گونه
I . aquifolium
وجود گلوكوزيد و يك مادهء تلخ تأييد شده است
[ G . I . M . P ]
. در گزارش تجزيهء ديگرى آمده است كه در برگهاى