هوكس - خاس
گياهى است كه در كتب قديم با نامهاى « هوكس » ، « طيم » ، « عود الخير » ، « راج » ، « شرّابه » و « شرابة الراعى » آمده است . به فرانسوى
Houx
و
Houx commun
و
Agrifon
و
Agrifoul
و به انگليسى
Holly
و
Common Holly
و
Mountain Holly
و
English holly
ناميده مىشود . گياهى است از خانوادهء
Aquifoliaceae
نام علمى آن
Ilex aquifolium L .
مىباشد .
اين گونه بومى اروپاست و در مناطق جنگلى فرانسه و ايتاليا و شمال افريقا در الجزيره و در مناطقى از آسيا و آسياى صغير ، قفقاز و بيشتر در اراضى سيليسى بهطور وحشى ديده مىشود . به هندوستان نيز وارد شده ، در باغها به عنوان درخت زينتى كاشته مىشود . واريتهاى از اين گونه به ايران وارد شده و در بعضى از باغها به عنوان درختچه زينتى كاشته مىشود زيرا برگهاى آن ابلق است و باغبانها آن را « خاس ابلق » مىنامند . نام علمى اين واريته
Ilex aquifolium L . var aureo - reginata Hort
و مترادف آن
Ilex aquifolium var aureo - marginata
مىباشد .
گونهء ديگرى از اين گياه اصولا بومى ايران است و از درختچههاى جنگلى جنگلهاى شمال ايران مىباشد . بهطور كلى نام آن « خاس » است و در نقاط مختلف شمال با نامهاى محلى مختلفى شناخته مىشود ، از جمله در ديلمان « خاس و خاش » ، در گيلان و شهسوار « كنگه » ، اطراف رشت و طوالش « چخ - خج » ، آستارا « هس » ، نور و كجور « آلاش » ، گرگان « منزول » و در مازندران « ورگه تلى » ناميده مىشود . نام علمى