مشخصات
1 . سياهتخمهء مزروع
( N . sativa )
گياهى است علفى يك ساله پوشيده از كرك ظريف با برگهاى تقسيمشده با بريدگىهاى خيلى عميق بهطورى كه برگ را به صورت تعدادى نوار باريك درمىآورد . رنگ برگ سبز غبارى . گلهاى آن منفرد ، برگچههاى زير گل درشت به رنگ آبى يا سفيد و گلبرگها خيلى كوچك و به شكل سر چپق است . دانههاى آن كوچك سياه و وقتى فشار داده شود بوى مطبوعى از آن استشمام مىشود . و به همين علت سياهتخمه را در بعضى مناطق به عنوان ادويه مصرف مىكنند .
سياهتخمه مزروع در اغلب مناطق ايران از جمله اراك مىرويد و در اصفهان و ساير مناطق كاشته مىشود و معمولا روى نان مىريزند .
2 . سياهتخمه دشتى يا سياهتخمه وحشى
( N . arvensis )
گياهى است علفى يك ساله خيلى كوتاه . برگهاى آن شبيه سياهتخمهء مزروع با تقسيمات باريك نخى . گلهاى آن آبى با خطوط سبزرنگ است . دانه آن بيضى ، مثلثىشكل به رنگ سياه و به ابعاد 2 - 1 ميلىمتر مىباشد .
اين گياه اغلب در مزارع غلات و در نقاط متروك در مناطق اروپا ، افريقاى شمالى ، آسياى صغير و آسيا مىرويد . در ايران در آذربايجان و در مناطق شمالى ايران در شمال لوشان مىرويد و بهطور پرورشى نيز كاشته مىشود .
تركيبات شيميايى
از نظر تركيبات شيميايى در دانههاى سياهتخمه مزروع
( N . sativa )
اسانس و يك گلوكوزيد سمّى به نام ملانتين « 1 » و يك مادهء تلخ غير متبلور زردرنگ محلول در آب و الكل به نام نيژلين « 2 » مىباشد . مقدار اسانس دانه در حدود 5 / 1 درصد است و در حدود 35 درصد نيز در دانه روغن ثابت وجود دارد . ملانتين يك ساپونين گلوكوزيدى بىشكل است كه در آب حل نمىشود . به علاوه در دانه در حدود يك
هامش
( 1 ) .Melanthin( 2 ) .Nigelline