كافى گلقند ده حب درست كنند و در عرض روز از 3 - 2 حب ميل كنند .
عصارهء روان سنبلههاى بيد ( شاتونها ) را اگر 2 - 1 قاشق قهوهخورى هنگام خواب بخورند در رفع بىخوابى ناشى از ضعف اعصاب و رفع اشكال در عادت ماهيانه دردناك و رفع ناراحتىهاى اعصاب اثر مفيد دارد .
گل بيد از نظر طبيعت طبق رأى حكماى طب سنتى ( شاتونها ) سرد و كمى تر ، برگ آن سرد و خشك و ميوهء آن سرد و تر و كمى قابض است . از نظر خواص مقوى دماغ و قلب و باز كنندهء انسداد كبد است . سردرد را رفع مىكند و تشنگى را تسكين مىدهد و معده را تقويت مىنمايد و براى رفع تبهاى صفراوى و بيمارىهاى گرم نافع است .
عرق گلهاى آن از خوردن خود گلها مفيدتر است . برگ آن قابض است و عصارهء برگ بيد مسهل بلغم و صفرا و براى صرع و تب با لرز و باز كردن گرفتگى و انسداد كبد و يرقان و نرم كردن طحال مفيد است . مدّر است و براى رفع اختناق رحم و درد مفاصل و نقرس نافع مىباشد . قطرهء آن در گوش براى پاك كردن چرك گوش مفيد است و نشستن در دم كردهء برگ و شاخه آن براى رفع عفونتهاى اعضاى اسافل بدن نافع است .
ضماد برگ و شاخههاى جوان آن براى جلوگيرى از خونريزى مفيد است . خوردن دم كردهء برگ آن براى اسهال خونى و خوردن عرق شكوفهء آن براى خفقان گرم و تبهاى گرم نافع است . صمغ آنكه از برگ آن گرفته مىشود مقوى ديد چشم است و خاكستر چوب آن براى قطع خونريزى و با سركه براى زگيل و ورم پستان و زخمهاى مخملك و آبله و ورمهاى گرم مفيد است . مقدار خوراك آن از آب جوشانده يا دم كردهء برگ آن 80 - 32 گرم با شكر مىباشد . در اكثر بيمارىها آب دم كردهء برگ بيد از آب كاسنى و آبجو ( آبى كه جو در آن خيسانده شده باشد ) مؤثر است .
و امّا خلاف بلخى كه در ايران بيدمشك نامند و بهرامج هم در كتب قديم آمده است . از نظر طبيعت جالينوس آن را سرد و تر مىداند و عدهاى سرد و خشك . از نظر خواص عرق بيدمشك را از هر نظر از عرق بيد قوىتر مىدانند و عرق بيدمشك مقوى دل و دماغ و مليّن مزاج است و براى تقويت نيروى جنسى در گرم مزاجها اثر مفيد دارد . بوييدن گل آن مقوى دماغ و محلل بادها و گازهاى غليظ است . اگر با دم كردهء برگ آن غرغره كنند و يا از روغن شكوفه آن استفاده كنند و به پيشانى بمالند براى تسكين سردرد گرم مفيد است مقدار خوراك آن شبيه مقدار خوراك بيد معمولى است . روغن شكوفهء بيدمشك سرد و تر است .
تهيهء روغن شكوفهء بيدمشك : مقدار نيم كيلوگرم روغن كنجد را گرفته و 120
معارف گياهى ( فارسى ) — صفحة 274
مساهمون: حسين مير حيدر
ص٢٧٤