فصل دهم : پيشنهادها
با توجه به آنچه بيان شد ، مسلمانان در مدت كوتاهى توانستند با دانش پزشكى عصر خود آشنا گرديده و بر آن مسلط شوند ، و آنگاه موانع پيشرفت خود را يكى پس از ديگرى از سر راه بردارند و با سرعت علم طب را متحول نموده و گسترش دهند . بدين ترتيب پزشكان بزرگ و مشهور در تمدن اسلامى پديدار شده و تأليفات علمى و مهمى در اين زمينه منتشر گرديد .
جهان غرب كه در اين هنگام دوران ركود و بىخبرى قرون وسطى خويش را مىگذراند از طريق جنگهاى صليبى ، و نيز كشور مسلمان اندلس در جنوب اروپا و . . . ، تمدن اسلامى را كشف نمود و بهزودى براى استفاده از دانش مسلمين ، مخصوصا پزشكى ، شروع به جمعآورى و ترجمه متون طب اسلامى به زبانهاى اروپائى و تدريس آن در كشورهاى خود شد . اما همزمان با پيشرفت غرب ، دوران ركود علمى مسلمانان شروع گرديد ، تا آنجا كه به تدريج غربىها جاى مسلمانها را در عرصههاى مختلف علوم در اختيار گرفته و يكهتاز ميدان علم شدند . از همين هنگام كوشش آنان