زيرا كه در قرن 4 و 5 ( دوران آل بويه ) تعداد 85 تأليف پزشكى ، در قرن 10 و 11 و 12 ( دوران صفويه ) تعداد 212 تأليف پزشكى و در قرن 13 و 14 ( دوران قاجاريه ) تعداد 219 تأليف پزشكى ديده مىشود ؛ اما در دو قرن 2 و 3 تعداد 7 تأليف و در چهار قرن 6 و 7 و 8 و 9 ( يعنى زمان حكومت غير شيعه ) فقط 97 تأليف انجام مىگيرد .
يعنى بهطور خلاصه در زمان سلطهء غير شيعه و بهوجود آمدن جوّ فشار و اختناق بر عليه شيعيان ، در طى 6 قرن فوقالذكر جمعا 104 تأليف صورت مىگيرد درحالىكه در دوران حكومت فرمانروايان شيعه در طى حدود 7 قرن مذكور ، تعداد 516 عنوان كتاب ( از كل 620 عنوان كه تاريخ آنها مشخص شده ) تأليف شده است .
11 - كتابهاى پزشكى در قرنهاى 2 و 3 و حتى 4 به زبان عربى است و مشخص نشد كه آيا كتابى به فارسى در اين قرنها تأليف شده يا نه . اما نوشتن كتابهاى پزشكى به فارسى از قرن پنجم به بعد قطعى است و اين روند با افزايش نهچندان زياد در قرنهاى پس از آن نيز ادامه مىيابد ، اما از شروع دوران صفويه به بعد نوشتن كتابهاى پزشكى به فارسى با سرعت چشمگيرى بيشتر مىشود .
12 - تأليفات پزشكى كه در قرنهاى 2 و 3 و 4 به زبان عربى است و در قرن پنجم نيز در اكثريت مىباشد ، از قرن ششم به بعد ( بهاستثناى قرن 7 ) سير نزولى پيدا مىكند و نسبت به تأليفات فارسى در اقليت قرار مىگيرد و از دورهء صفويه به بعد اين كاهش بسيار بيشتر مىشود .
13 - كليهء كتابهايى كه مشخص شد در هند و مصر و تركيه تأليف شده است تعداد 92 عنوان مىباشد و علاوه برآن تعدادى نيز در كشورهاى مسلمان ديگر مثل عراق و . . .
بررسى متون طب شيعه در تاريخ پزشكى ( فارسى ) — صفحة 213
مساهمون: حسن منتصب مجابى
ص٢١٣