التصريف لمن عجز عن التأليف
زهراوى منسوب به زهراء ، مؤنث ازهر ، به معنى تابان و درخشنده است و « الزهراء » شهر كوچكى بوده در قسمت باختر اندلس ، از بلاد اسپانيا ، كه عبد الرحمن الناصر بن محمد بن عبد اللّه بن محمد بن عبد الرحمن بن هشام بن عبد الملك بن مروان بن حكم ، هشتمين حكمران اموى اسپانيا ، در سال 325 آن را بنا نهاد « 1 » . ابو القاسم خلف بن عباس زهراوى ، پزشك و جراح و داروشناس معروف اسلامى ، از شهر ياد شده برخاسته است . تاريخ تولد و وفات او بهدرستى مشخص نيست « 2 » ؛ ولى اثر نفيس او ، يعنى كتاب التصريف لمن عجز عن التأليف ، او را به عنوان يكى از بنيانگذاران جراحى اسلامى معروف و مشهور ساخته است . ترجمهء قسمت جراحى اين كتاب در نيمهء دوم قرن دوازدهم ميلادى از عربى به لاتين به وسيلهء جرارد كرمونايى در شهر طليطله « 3 » انجام گرفت و نخستينبار در سال 1497 م . تحت عنوان كتاب زهراوى در جراحى « 4 » ، در شهر ونيز ايتاليا چاپ و منتشر گشت ، و سپس ، در سال 1499 م . و 1500 م . دو چاپ ديگر از آن صورت گرفت . چاپ ونيز در سالهاى 1520 م . و 1532 م . و 1540 م . نيز تجديد گرديد . در قرن پانزدهم ترجمهاى تركى از اين كتاب
هامش
( 1 ) . معجم البلدان ، ياقوت حموى ، ج 2 ، ص 962 . براى آگاهى بيشتر از اين شهر رجوع شود به البيان المغرب فى الاخبار المغرب ، ابن عذارى المراكشى ، ج 2 ، صص 344 - 345 ؛ نفح الطيب من غصن اندلس الرطيب ، مقرى ، ج 1 ، ص 344 .
( 2 ) . ابن ابى اصيبعه در عيون الانباء ، ص 501 ، از او به اختصار نام برده و دربارهء كتاب او مىگويد : « و هو كتاب تام فى معناه » ، ولى تاريخ تولد و وفات او را ذكر نمىكند . لئوى افريقايى( Leo Africanus )وفات او را در سال 404 مىداند . رجوع شود به تاريخ الادب العربى ، بروكلمان ، ترجمهء عربى ، ج 4 ، ص 300 .
( 3 ) .Toledo( 4 ) .Libre Alsaharavi de Cirurgia