ديگرى نيست كه امروزه به عنوان بهترين ضد اسيد شناخته شده است و شرحى كه به وسيلهء رازى داده شده مؤيد تطابق گل نيشابور با گلى است كه اين جانب فرمول آن را معروض داشتهام و حتى افسر نامبرده كه از شاگرد عطار دربارهء محل اين گل سؤال كرده بود ، شاگرد گفته بود كه سالى يك بار حاجى به تنهايى به خواف مىرود و يكى دو گونى گل مىآورد كه با شرحى كه رازى داده از زوزن به دست مىآيد تطابق گل پيشگفته با گل نيشابور تأييد مىشود » « 42 » .
از مهمترين مآخذ كهن كه در آنها بحث دربارهء انواع گلها و خاصيت آنها به ميان آمده آثار ديوسقوريدس و جالينوس است . مسلمانان ترجمهء آثار اين دو حكيم را در دست داشتند و اطلاعات خود را دربارهء انواع گلها از اين دو « 43 » و حكيمان ديگر كسب كردند . هماكنون در كتابخانهء آستان قدس رضوى كتابى به نام خواص الاشجار از ديوسقوريدس ، ترجمهء مهران بن منصور بن مهران ، نگهدارى مىشود كه در آن از « طين فضى » و « طين قيموليا » و طينى كه از « ميلوس » به دست مىآيد و « طين كرم » ياد كرده است « 44 » . در كتابخانهء ملى پاريس ترجمهء كتاب فى قوى الاغذية جالينوس موجود است كه در آن از طين مختوم و طين قيموليا و طين مصر و برخى طينهاى ديگر ياد كرده است « 45 » .
دانشمندان اسلامى ميراث علمى گذشتگان را با آنچه خود با كوشش و جهد به دست آورده بودند آميختند و دربارهء انواع گلها و خاصيت آنها آگاهى بيشترى به دست آوردند . براى نمونه به ذكر نام برخى از آنان و همچنين نام گلهايى كه ياد كردهاند اكتفا مىكنيم و جويندگان مىتوانند براى تفصيل بيشتر و آگاهى از خاصيت و محل آن گلها به منابعى كه ياد مىشود مراجعه كنند .
1 . رازى : طين مختوم ، طين قيموليا ، طين محرق ، طينى كه در ديوارهاى اتون است ، طين زمين سمنيه ، طين شاموس ، طين كرمى ، طين اقريطس ، طين ليموس ، طين ارطوناس ، طين ارمنى ، طين رومى ، طين لامى ، طين جلا « 46 » .
2 . ابو منصور موفق الدين على هروى : گل ارمنى ، مختوم الملك ، قبرسى ، سابوسى ، بحيره ، مغره ، حر ، قيموليا ، جص ، جبسين « 47 » .
هامش
( 42 ) . نقل از نامهء شمارهء 3730 ، مورخ 29 / 3 / 1351 ، سازمان مركزى نظام پزشكى ايران به پيوست نامهء دكتر اقبال ، استاد دانشگاه تهران .
( 43 ) . ديو سقوريدس در قرن اول و جالينوس در قرن دوم ميلادى مىزيستهاند . رجوع شود به :Oxford Classical Dictionary .( 44 ) . كتابخانهء مركزى دانشگاه ، ميكروفيلم 1423 ، نسخهء عكسى 3520 ، ج 6 ، صص 155 - 156 .
( 45 ) . كتابخانهء ملى پاريس ، خطى عربى شمارهء 2857 ، صص 116 - 117 .
( 46 ) . حاوى رازى ، ج 21 ، صص 163 - 178 .
( 47 ) . الانبية عن حقايق الادوية ، ابو منصور هروى ، صص 215 - 219 .