دانشكدههاى پزشكى معروف اروپا تدريس مىشد . « 6 » نويسنده در اين گفتار خود نمىخواهد به شرح احوال و آثار و افكار رازى بپردازد ؛ زيرا ، دراينباره كتابها و مقالات فراوان وجود دارد كه مقام جهانى او را در علم پزشكى آشكار مىسازد . « 7 »
تا قرن بيستم ، رازى در دنياى علم به عنوان طبيبى چيرهدست كه توانسته ميراث علمى گذشتگان را بهطور منظم و قابل استفاده در دسترس جويندگان دانش قرار دهد معرفى شده بود ؛ ولى ، افكار فلسفى و اخلاقى او كمتر مورد توجه قرار گرفته بود . در اين قرن دانشمندانى مانند دىبور « 8 » و كراوس « 9 » و پينس « 10 » و بدوى « 11 » افكار فلسفى و اخلاقى او را مورد بحث و تحليل قرار دادند و او را به عنوان فيلسوف به جهان معرفى كردند . نويسندهء اين گفتار نيز در همين راه گام نهاد و آثار فلسفى و اخلاقى رازى را مورد تحليل علمى قرار داد و نيز آگاهيهايى دربارهء آثار گمشده و ناشناختهء
هامش
- م . براى نخستينبار چاپ گرديد و سپس ، در سالهاى 1505 م . و 1506 م . و 1509 م . و 1542 م . در ونيز تجديد چاپ شد . كتاب طب منصورى او در سال 1481 م . تحت عنوانLiber Almansorisبه زبان لاتينى ترجمه شد و در سالهاى 1484 م . و 1492 م . و 1493 م . و 1497 م . و 1501 م . و 1510 م . و 1519 م .
در ونيز و در 1533 م . و 1544 م . و 1551 م . در بازل سويس و در 1641 م . و 1674 م . در الم چاپ شده است .
ترجمهء لاتينى كتاب الجدرى و الحصبة ( آبله و سرخك ) او در 1498 م . و 1555 م . در ونيز و در 1529 م . و 1544 م . در بازل و در 1549 م . در استراسبورك و در 1749 م . در لندن و در 1781 م . در گوتينگن چاپ شد .
ترجمهء يونانى آن در 1548 م . در پاريس و ترجمهء انگليسى آن در 1747 م . در لندن و ترجمهء فرانسوى آن در 1762 م . در پاريس منتشر گشت . مأخذ آگاهيهاى فوق در صفحههاى 57 و 64 و 69 و 70 كتاب فيلسوف رى محمد بن زكرياى رازى ، تأليف نگارنده آمده است .
( 6 ) . از جمله ، كتاب حاوى يكى از نه كتابى بود كه كتابخانهء دانشكدهء پزشكى پاريس را در سال 1395 م . تشكيل مىداد و نيز مقالهء نهم كتاب منصورى او تا پايان قرن پانزدهم جزوى از برنامهء دروس دانشگاه توبينگن آلمان محسوب مىشد و رئيس دانشكدهء مون پليهء فرانسه در سال 1558 م . هنوز درس خود را از روى اين كتاب مىداده است . رجوع شود به :Elgood , C . A Medical History of Persia and the Eastern CaliPhate , P . 208( 7 ) . خوانندگان محترم مىتوانند به منابع كتاب فيلسوف رى محمد بن زكرياى رازى ، تأليف نگارنده رجوع كنند .
( 8 ) . دىبور مقالهاى تحت عنوان « طب روحانى رازى » نوشته كه در مجلهء آكادمى علوم هلند ، 1920 م . ، صص 1 - 17 چاپ شده است .
( 9 ) . كراوس در سال 1935 م . السيرة الفلسفيهء رازى را به زبان فرانسه ترجمه و با مقدمهاى در مجلهء اورينتاليا ، شمارهء 4 ، تحت عنوان" Raziana I "به چاپ رسانيد و همو قسمتى از كتاب اعلام النبوة كه مناظرهء رازى و همشهرى او ابو حاتم رازى است در سال 1936 م . در همان مجله ، شمارهء 5 ، تحت عنوان" Raziana II "منتشر ساخت و نيز در همين سال ، رسالة ابى ريحان فى فهرست كتب الرازى بيرونى را در پاريس و در سال 1939 م .
مجموعهء آثار فلسفى و اخلاقى رازى را تحت عنوان رسائل فلسفية در قاهره به طبع درآورد .
( 10 ) . پينس در كتاب خود دربارهء اتميسم در اسلام كه در سال 1936 م . در برلن منتشر شد افكار جهانشناسى رازى را مورد تحليل علمى قرار داد . اين كتاب در سال 1365 به وسيلهء محمد عبد الهادى ابو ريده تحت عنوان مذهب الذرة عند المسلمين و علاقتها بمذاهب اليونان و الهند از آلمانى به عربى ترجمه شد . پينس مقالات متعددى دربارهء افكار فلسفى رازى نوشته از جمله مقالهء « برخى از مشكلات فلسفهء اسلامى » ، به زبان انگليسى ، در مجلهء فرهنگ اسلامى ، ژانويهء 1927 م . ، صص 66 - 80 و مقالهء « انتقاد رازى بر جالينوس » به زبان فرانسه در مجموعهء مقالات آكادمى تاريخ علوم هفتمين كنگرهء بينالمللى تاريخ علوم ، صص 480 - 487 و مقالهء « يادداشتهايى دربارهء ابو بكر رازى » به زبان فرانسه در مجموعهء مطالعات تازه دربارهء اوحد الزمان ابو البركات بغدادى ، 1955 م . صص 54 - 61 ، و نيز مادهء « رازى » را در دائرة المعارف اسلام با همكارى پل كراوس تدوين كرده است .
( 11 ) .Badavi , A . " Muhmmad Ibn Zakariya - Al razi " , ChaPter XXII , Sharif M . M . ed . vol .