قرائت كرد تا آنكه خود به علم پزشكى شناخته شد و سپس ، به دمشق برگشت و تا هنگام درگذشت در آن شهر به حرفهء پزشكى اشتغال داشت .
موفق الدين بن مطران تيزذهن و فصيح زبان و پركار بود و او را تأليفاتى است كه دلالت بر فضل و بزرگى او در صناعت پزشكى و ساير علوم مىكند . او پزشكى را نزد مهذب الدين بن نقاش « 3 » فرا گرفت . ابن مطران را چهرهاى زيبا و خصوصيتهاى بسيار بود و لباسهاى فاخر و گرانبها را بسيار دوست مىداشت . او ، با صناعت پزشكى ، شاه ناصر صلاح الدين يوسف بن ايوب « 4 » را خدمت كرد و در روزگار او بهرهها گرفت . منزلت او نزد آن پادشاه رفيع و جاه و جلال او عظيم گرديد ، و در زير پوشش احسان او به امور مردم مىپرداخت و بدينوسيله مال فراوانى به دست آورد . صلاح الدين - خداى او را رحمت كناد - مردى كريمالنفس و نسبت به كسانى كه در خدمتش بودند بسيار بخشش بود ؛ چنانكه وقتى از دنيا رفت در خزانهء او مالى باز نمانده بود . او را نسبت به ابن مطران چنان حس اعتقاد بود كه در سفر و حضر از او جدا نمىگشت و از اين روى او را در احسان خود فرو برد و با عطاهاى خود او را توانگر گردانيد ؛ چنانكه غرور و تكبر ، حتى بر پادشاهان ، بر او چيره گشت و صلاح الدين باوجود اين او را گرامى مىداشت . زيرا ، مىدانست كه او مردى دانشمند است و ابن مطران در زمان صلاح الدين به ديانت اسلام مشرّف گشت « 5 » .
هامش
- تأليف كرد و بر كتابهاى طبى حاشيه نوشت و تا زمان وفاتش رئيس بيمارستان عضدى بغداد بود . براى شرح احوال او رجوع شود به عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ابن ابى اصيبعه ، ص 349 . ابن عبرى مىگويد كه در اواسط قرن ششم سه پزشك به نام هبت اللّه از مسيحيان و يهوديان و مسلمانان باهم زندگى مىكردند . هبت اللّه بن صاعد بن تلميذ و هبت اللّه بن ملكا ابو البركات و هبت اللّه بن الحسين اصفهانى . تاريخ مختصر الدول ، ص 209 .
( 3 ) . ابو الحسن على بن ابى عبد اللّه عيسى بن هبت اللّه النقاش از شاگردان امين الدوله ابن تلميذ بود و به عربيت تسلط داشت و به فارسى تكلم مىكرد . او در سال 544 وفات يافت . عماد اصفهانى در كتاب خريدة القصر خود گويد كه ابن نقاش دو بيت زير را بر او ان شاء كرده است :اذا وجد الشيخ فى نفسه * نشاطا فذلك موت خفى
الست ترى ان ضوء السّراج * له لهب قبل ان ينطفىعيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ص 635 .
( 4 ) . ابو المظفر يوسف بن ايوب بن شاذى ملقب به ملك ناصر ، صلاح الدين صاحب ديار مصر و بلاد شام و فرات و يمن . براى تفصيل از شرححال و زندگانى او رجوع شود به وفيات الاعيان ، ابن خلكان ، ج 7 ، صص 139 - 218 . و نيز براى آگاهى از خاندان صلاح الدين رجوع شود به شفاء القلوب فى مناقب بنى ايوب ، احمد بن ابراهيم حنبلى . و نيز براى اطلاع از خاندان و تبار او رجوع شود به معجم الانساب و الاسرات الحاكمة فى التاريخ الاسلامى از مستشرق زامباور ، صص 151 - 153 .
( 5 ) . مورخان نوشتهاند كه او به مذهب شيعه درآمده و دوستى اهل بيت را اظهار مىكرده است . النجوم الزاهرة فى -