و با تحمّل رنج او را به دنيا آورد . و بار برداشتن و از شير گرفتن او سى ماه است . »
نكات تفسيرى
الف : اگر مدّت شيرخوارى يعنى دو سال را از سى ماه كم كنيم باقيمانده شش ماه مىشود يعنى حد اقل مدت باردارى شش ماه و حد اكثر مدت شيرخوارى 24 ماه است و اين مطلب مورد پذيرش فقها و مفسران قرآن قرار گرفته است . « 1 »
ب : از تعبير قرآن در آيات فوق مىتوان استفاده كرد كه هر قدر از مقدار حمل كاسته شود بايد بر مقدار دوران شيرخوارى افزود ، به گونهاى كه مجموعا سى ماه تمام را شامل گردد .
از ابن عباس شاگرد بزرگ امير المؤمنين « عليه السلام » نيز نقل شده كه هرگاه دوران باردارى زن 9 ماه باشد بايد 21 ماه فرزند را شير دهد و اگر حمل 6 ماه باشد بايد 24 ماه شير دهد . « 2 »
تاريخچه :
از برخى پزشكان قديمى مثل جالينوس ( 131 - 210 م ) و ابن سينا ( 370 - 428 ق ) نقل شده كه خود با چشم مشاهده كردهاند كه فرزندى بعد از شش ماه به دنيا آمده است . « 3 »
در جامعهى اسلامى نيز اين حكم مورد قبول بوده است و در وقايع تاريخى صدر اسلام بدان عمل شده است . حكايت شده كه مردى با زنى ازدواج كرد و آن زن پس از شش ماه فرزندى به دنيا آورد ، عثمان پنداشت كه اين زن قبل از ازدواج مرتكب زنا شده است و در نظر داشت دربارهى او حد زنا جارى كند .
ابن عباس كه در مجلس حاضر بود ، اظهار داشت : اگر اين زن به قرآن استناد نمايد كه فرمود :
وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً
و
وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ
براى دوران باردارى شش ماه باقى مىماند . و بدينترتيب آن زن تبرئه گرديد . « 4 »
احكام :
آيههاى فوق در مورد دو حكم شرعى مورد استناد واقع مىشود :
الف : اگر زنى متهم به حاملگى از زنا شد ، در حالى كه مدّت شش ماه از نزديكى او با همسر قانونىاش مىگذرد تبرئه مىشود ؛ چون حد اقل مدت باردارى شش ماه است .
ب : حق شير دادن در دو سال شيرخوارگى مخصوص مادر است . او است كه مىتواند در اين مدت فرزند خود را شير دهد و از او نگهدارى كند :
( هرچند كه مىتوانند اين مدت را با توافق پدر و مادر كمتر كنند ) . و هزينهى زندگى مادر از نظر غذا و لباس - حتى در صورتى كه طلاق بگيرد - در دوران شير دادن بر عهدهى پدر نوزاد است . « 5 »
اسرار علمى :
خبر دادن قرآن از حد اقل مدت باردارى ( شش ماه ) مورد توجه فقها ، مفسران و پزشكان واقع شده است .
برخى از پزشكان مىنويسند :
« پيش از آنكه دانش پزشكى اثبات كند كه حد اقل زمان لازم براى باردارى شش ماه است ، قرآن اين مطلب را به روشنى بيان كرده است . . . »
و سپس به آيات فوق استشهاد نمودهاند و مىنويسند :
« طب نوين نيز به همين نتيجه رسيده است ؛ يعنى جنين اگر شش ماه تمام در رحم مادر باشد ، پس از تولد زنده خواهد ماند . تولد جنين كمتر از شش ماهه را
هامش
( 1 ) . ر . ك : تفسير نمونه ، ج 21 ، ص 327 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . طب در قرآن ، ص 22 .
( 5 ) . ر . ك : تفسير نمونه ، ج 2 ، ص 132 - 133 و نيز تحرير الوسيله ، ج 2 ، ص 279 و نيز كتاب الحدود ، حد الزنا .