« سلطهجويى بر ضعيف و برده ، از پستى قدرت است . » قوىترين مردم : كسى كه داراى قدرت و قوت بدنى است ، قوى است ، ولى قوىترين مردم كسى نيست كه از نظر قدرت بدنى از همه قوىتر باشد ، بلكه كسى است كه از نظر قوت ايمان و روح ، از همه قوى تر باشد . ممكن است كسى داراى قدرت بدنى فوق العادهاى بوده و بتواند بر ديگران غالب آمده و پيروز شود ، ولى به هنگام درگيرى با [ نفس امّارهى ] خود ، شكست بخورد . كسى كه بر حس حسادت ، قدرت طلبى ، برترجويى و تكبر ، شهوترانى و ديگر مشتهيات نفسانى خود غالب نيايد ، ضعيف است ، هر چند از نظر جسمى ، مقام قهرمانى جهان را در اختيار داشته باشد ، از آن سو ، اگر كسى بر هواهاى نفسانى غالب باشد ، قوى است ، گرچه از نظر بدنى از همه ضعيفتر باشد ، اما بهتر اين است كه انسان سعى كند ، هم از نظر جسمى و هم از نظر روحى و معنوى ، قوىترين باشد .
روزى رسول خدا « صلى اللّه عليه و آله » از جايى مىگذشت كه در آنجا گروهى از جوانان به بلند كردن و حركت دادن سنگ [ سنگينى ] اشتغال داشتند . آن حضرت پرسيد : چه كار مىكنيد ؟
گفتند : با اين كار ، مىخواهيم بفهميم از بين ما چه كسى از همه نيرومندتر و قوىتر است !
فرمود : آيا مايليد من به شما بگويم كدام يك از شما از همه نيرومندتر است ؟
عرض كردند : البته رسول خدا « صلى اللّه عليه و آله »
آنگاه فرمود :
« اشدكم و اقواكم الذى اذا رضى لم يدخله رضاه فى اثم و لا باطل ، و اذا سخط لم يخرجه سخطه من قول الحق ، و اذا قدر لم يتعاط ما ليس به حق » « 1 »
« شديدترين و قوىترين شما كسى است كه وقتى راضى و خشنود شد ، رضايتش او را در گناه و باطلى داخل نسازد ، و هنگامى كه خشمگين و ناخشنود گشت ، خشمش او را از گفتار حق خارج ننمايد ، و زمانى كه به قدرت رسيد ، به زور ، آنچه را كه حقّ او نيست نمىگيرد [ و به رفتار ناروا نمىپردازد ] » .
همچنين آن حضرت در ماجراى مشابهى ، چنين قضاوت فرمودند :
« اشدكم من ملك نفسه عند الغصب و احلمكم من عفا بعد المقدره » « 2 »
« قوىترين شما كسى است كه به هنگام خشم و غضب ، خويشتندارى كند ، و بردبارترين شما كسى است كه پس از قدرت [ و دست يافتن بر حريف ] عفو نمايد .
و در جايى ديگر فرمودند :
« ان الشديد ليس من غلب الناس و لكن الشديد من غلب على نفسه » « 3 »
« نيرومند كسى نيست كه بر مردم غلبه نمايد ، نيرومند كسى است كه بر خويشتن غالب آيد . »
حضرت على « عليه السلام » نيز به همين مطلب اشاره نموده ، مىفرمايد :
« من قوى على نفسه تناهى فى القوه » « 4 »
« كسى كه قوّت و توانايى [ غلبه ] بر خويشتن داشته باشد ، به نهايت قوّت و توان دست يافته است . »
« اقوى الناس من قوى على غضبه بحلمه » « 5 »
« قوىترين مردم كسى است كه به وسيلهى بردبارى خود ، بر خشم و غضب خويش فائق آيد . »
امام باقر « عليه السلام » نيز كسى را از همه قوىتر و نيرومندتر مىداند كه بتواند جلوى خشم خويش را
هامش
( 1 ) . ميزان الحكمه ، ج 7 ، ص 235 ( نقل از : على بن الحسن الطبرسى ، مشكات الانوار ، ص 218 ) .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 77 ، ص 148 .
( 3 ) . اولين دانشگاه و آخرين پيامبر ، ج 14 ، ص 12 .
( 4 ) . همان جا .
( 5 ) . ميزان الحكمه ، ج 7 ، ص 234 ( نقل از : غرر الحكم ) /