آيه : 5
آيه مرتبط : 24 حشر موضوعات : خلقت انسان - مراحل خلقت - از علقه تا مضغه منبع : طب در قرآن صفحات : 87 تا 89
از علقه تا مضغه :
فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً
« 1 »
پس از اينكه در مرحلهى علقه جنين كاملا جايگزين شد ، مرحلهى مضغه شروع مىشود . در اين مرحله كه از هفتهى سوّم آغاز مىگردد ، دو بخش مهم آن يعنى تودهى داخلى سلولى و لايهى تروفوبلاست به ترتيب شروع به تشكيل جنين و اندامهاى فرعى جنين مىكنند .
ابتدا سلولهاى تودهاى داخلى تشكيل سه لايهى زايندهى جنينى را مىدهند . اين لايهها به نامهاى اكتودرم
( ECTODERM )
، مزودرم
( MESODERM )
و آندودرم
( ENDODERM )
معروف هستند . تا پايان هفتهى چهارم هيچگونه تمايزى در اعضاى بدن وجود ندارد . در اين مرحله مىتوان جنين را مضغه نامتمايز خواند . سپس جنين وارد مرحلهى بسيار حساس و سختى مىشود . از ابتداى هفتهى پنجم مرحلهى تمايز لايههاى زاينده و تغيير شكل و حركت سلولهاى آنها
( DEFFERENTATION )
شروع مىشود . خداوند از اين مرحله به نام « تخلّق » ياد كرده است . زيرا هريك از اين لايهها مسؤوليت تشكيل يكى از دستگاهها يا اندامهاى بدن را به عهده مىگيرند . آن هم به گونهاى هماهنگ با رشد و تكامل اندامهاى ديگر تا اينكه انسان به نيكوترين وجهى
أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
آفريده شود .
مرحلهى تمايز لايههاى زاينده تقريبا در ماه سوّم باردارى پايان مىپذيرد . در اين زمان طول جنين ( 10 ) سانتىمتر بوده و وزنى معادل 55 گرم خواهد داشت .
مىتوان اين مرحله را مرحلهى مضغهى متخلّق يا شكل يافته ناميد . پس در حقيقت مىتوان گفت كه مضغه دو مرحله را پشت سر مىگذارد :
مرحلهى اوّل ، كه در آن مضغه داراى هيچگونه اندام مشخصى نيست كه آن را مضغهى نامتمايز ناميديم و مرحلهى دوم كه اندامهاى بدن در آن متمايز شده اند و آن را مضغهى متخلّق ( داراى اندام متمايز ) نامگذارى كرديم . و بدينترتيب پى به اعجاز قرآن مىبريم ، آنجا كه مىفرمايد
ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَ غَيْرِ مُخَلَّقَةٍ
« 2 »
راز شگفتانگيز : هنگامى كه سخن از مرحلهى تمايز لايههاى زاينده به ميان مىآيد ، يك سؤال مهم ذهن انسان را به خود مشغول مىدارد و آن اينكه چگونه اين توده سلولى
( EMBRYOBLAST )
كه داراى سلولهاى كاملا متشابه از نظر ساختارى است مىتواند سه لايه زاينده جنينى را تشكيل دهد به طورى كه هريك از آنها مسؤوليت به وجود آوردن دستگاهها و اندامهاى مختلفى را به عهده بگيرند ؟ براى مثال ، به وجود آمدن مغز ، نخاع ، اعصاب و بشرهى پوست با تمام اجزاء تشكيلدهندهى آن و همچنين غشاهاى مخاطى دهان و بينى از لايهى خارجى ( اكتودرم ) و قلب ، رگهاى خونى ، خون ، استخوان ، عضلات ، كليهها ، قسمت ميانى پوست ، قسمتى از غدد داخلى از لايهى ميانى ( مزودرم ) و پوشش دستگاههاى گوارش و تنفس ، غدهى تيروئيد ، كبد و لوز المعده از لايهى خارجى ( آندودرم ) و . . الخ .
آرى چگونه اين كار تحقق مىيابد ؟ چه كسى باعث گرديده كه اين سلولهاى يكنواخت ، سازندهى اين همه اندام و دستگاههاى پيچيدهى حيرتانگيز و مراكز
هامش
( 1 ) . « و علقه را گوشت پاره خلق كرديم . » ( مؤمنون / 14 ) .
( 2 ) . « آنگاه از پارهاى گوشت تمام و ناتمام . » ( حج / 5 )