در حالى كه داراى شعور بوده و قادر به سخن گفتن بودند . « 1 »
ب : منظور استعدادى است كه خداوند در ذرات نخستين انسان ( يعنى نطفه تا جنين ) قرار داده تا بتوانند حقيقت توحيد را درك كنند ( فطرت توحيدى ) . « 2 »
ج : مقصود عالم ارواح است يعنى خداوند قبل از خلقت اجساد انسانها ، ارواح آنها را آفريد و مخاطب ساخت .
اين تفسيرى است كه از برخى روايات استفاده كردند .
و استاد مكارم شيرازى بدون اشاره به قائل ، نقل مىكند . « 3 »
د : مقصود گفتوگوى انبيا با برخى مردم است ، كه دلائل توحيد را از انبيا شنيدند و پاسخ مثبت دادند .
( زبان قال ) « 4 »
ه : زبان حال همهى انسانها بعد از بلوغ و عقل است كه با ديدن آيات الهى به يكتايى او اعتراف مىكنند .
اين تفسير را از بلخى و رمانى نقل مىكنند . « 5 »
و : مقصود عالم ملكوت و وجود جمعى موجودات نزد خداست كه با شهود باطنى خدا را مشاهده كرده و به وحدانيت او اعتراف مىكنند . ( ديدگاه علّامه طباطبائى ( ره ) ) « 6 »
ما در اين مختصر درصدد نقد و بررسى اقوال مفسرين در مورد تفسير اين آيه نيستيم . چرا كه از موضوع بحث ما خارج است و فقط به بررسى مطالب علمى آيه مىپردازيم . « 7 »
واژهى « ذرّيه » كه در آيهى 172 سورهى اعراف آمده است به معناى فرزندان كوچك و خردسال است و در مورد ريشهى لغوى آن چند احتمال داده شده است :
1 - از « ذرء » ( بر وزن زرع ) به معناى آفرينش باشد .
بنابراين مفهوم اصلى « ذرّيه » با مفهوم مخلوق و آفريده شده برابر است .
2 - بعضى آن را از « ذرّ » ( بر وزن شرّ ) دانستهاند كه به معناى موجودات بسيار كوچك همانند ذرات غبار و مورچههاى بسيار ريز مىباشد . از اين نظر كه فرزندان انسان نيز در ابتدا از نطفهى بسيار كوچكى آغاز حيات مىكنند .
3 - احتمال دارد از مادهى « ذرو » ( بر وزن مرو ) به معنى پراكنده ساختن باشد . و به فرزندان انسان ذرّيه گويند چون پس از تكثير به هر سو در روى زمين پراكنده مىشوند . « 8 »
و جملهى « من ظهورهم » بدل از جملهى « من بنى آدم » است . و واژهى « ظهر » به معنى « پشت انسان » است كه اگرچه به معناى « قوّت و شدّت » هم به كار مىرود . « 9 »
اسرار علمى :
در مورد آيات فوق برخى پزشكان اينگونه اظهارنظر كردهاند :
1 - دكتر قرقوز و دكتر دياب دربارهى آيهى 172 سورهى اعراف مىنويسند :
« از همان هنگام كه انسان به صورت پاره گوشتى ( جنين جوان ) در شكم مادر قرار گرفته ، دو برجستگى از طناب پشتى
( Notocord )
كه بعدا ستون فقرات را تشكيل خواهد داد ، به وجود مىآيند .
اين دو برجستگى را لولههاى تناسلى
( Genital tilge )
هامش
( 1 ) . ر . ك : علامه مجلسى ( ره ) ، مرآة العقول ، ج 7 ، ص 38 .
( 2 ) . المنار ، ج 9 ، ص 387 و فى ظلال القرآن ، ج 3 ، ص 671 .
( 3 ) . استاد مكارم شيرازى ، پيام قرآن ، ج 3 ، ص 110 .
( 4 ) . تفسير ابو الفتوح رازى ، ج 5 ، ص 326 .
( 5 ) . ر . ك : شيخ طوسى ، تفسير تبيان ، ج 5 ، ص 27 .
( 6 ) . الميزان ، ج 8 ، ص 334 به بعد .
( 7 ) . اين شش قول در تفسير موضوعى پيام قرآن جمعآورى شده و مورد نقد و بررسى مفصّل قرار گرفته است . ( پيام قرآن ، ج 3 ، ص 108 تا 115 ) .
( 8 ) . ر . ك : مفردات راغب اصفهانى ، مادهى ذرو و نيز تفسير نمونه ، ج 7 ، ص 4 و 5 .
( 9 ) . ر . ك : مفردات راغب و نيز التحقيق فى كلمات القرآن الكريم .