كشيده و مجاهدات بسيار كرده مجموعهء كمالات انسانى بود و خلائق از انفاس نفسيهء آن قدوهء ارباب صلاحيت كسب فيض نموده هدايت مىيافتند و در طريقهء سلوك قدم بر قدم حضرت خواجه قدس سره داشت « 1 » » بقول نظام الدين احمد دو هزار نفر از فقراء و مستحقين بوسيلهء خواجه اوقات مىگذرانيدند « 2 » .
القصه خواجه يوسف كه بهمراهى بابر بهند اسلامى آمد و جد امجد دودمان شريفى است با خانوادهء خود از سمرقند آمده در آگره ( پايتخت مغولان هند آن عهد ) متوطن گرديد .
در نسل هفتمين و هشتمين خواجه محمد يوسف بالترتيب دو نفر علماى بزرگ دين بوجود آمدند . يكى ملا على قارى و ديگرى ملا على داؤد و درين خانواده فاضل خان پسر ملا على داؤد اول كسى بود كه پزشكى را پيشهء خود كرد « 3 » .
و اصل خان پسر يگانه خواجه فاضل خان در پزشكى شهرت بسيار داشت . چنان كه بدعوت شهنشاه عالمگير از آگره آمده در دهلى اقامت گزيد « 4 » . و اصل خان نه تنها در فن پزشكى يگانهء روزگار بود بلكه در تصوف و عرفان هم پايهء بلند داشت .
به حضور حضرت شاه كليم اللّه جهانآبادى مشرف شده بيعت كرده بود « 5 » .
و اصل خان دو پسر داشت اجمل خان ( اول ) و اكمل خان . بعد از فوت و اصل خان طبيب معروف شيراز علوى خان از جانب قلعهء معلى مامور شد تا هر دو برادر را در پزشكى تربيت كند تا اينكه پس از تحصيل و تربيت آنان در عهد محمد شاه ماه و مهر آسمان پزشكى گشتند « 6 » .
هامش
( 1 ) - منتخب التواريخ ، مجلد سوم ، ص 40 .
( 2 ) - طبقات اكبرى ، ص 393 .
( 3 ) - مقدمهء شرح حميات قانون ، ص 13 .
( 4 ) - قانون شريفى ، ص 12 ، 13 .
( 5 ) - ايضا ، ص 12 .
( 6 ) - اجمل ميگزين فوريه ، 1936 م .