در قرن هفتم حكيم تقى الدين حشائشى « 1 » معاصر خواجه نصير الدين طوسى و خواجه رشيد الدين فضل اللّه كه در همدان در عهد اباقا از پزشكى بوزارت رسيد ، دانشمندان نبيل و قيم طب بودهاند . « 2 »
گذشته از اين پزشكان بزرگ ايران ، مؤلف معجم الاطباء ، حكيم نجيب الدين نيشابورى « 3 » و حكيم نجيب الواسطى هروى « 4 » و نعمان خوارزمى « 5 » را نام مىبرد .
در گيلان و شيراز و تبريز مخصوصا از خاك سمرقند مؤلفين بزرگى برخاستند .
بدر الدين سمرقندى در قرن هفتم پزشك معروف سمرقند بود . مؤلف طبقات الاطباء « قرابا دين سمرقندى » ويرا خيلى ستوده است . بدر الدين سمرقندى در تأليف اين كتاب از قانون ابن سينا و حاوى رازى و كامل و منصورى و ذخيره و كفايه استفاده كرده « 6 » .
جعفر بن ابى على المستغفرى در قرن چهارم پزشك معروف سمرقند بود .
خواجه نصير الدين طوسى ويرا در كتاب خود « آداب المتعلمين » بلقب شيخ الامام ياد كرده است . « 7 »
شخصيت بزرگ ديگر طب در سمرقند مؤلف كتاب الاسباب و العلامات نجيب الدين سمرقنديست « 8 » كه شرح كتاب وى « شرح الاسباب و العلامات » از صدها سال جزو مواد درسى پزشكى ماست . ملا برهان الدين نفيس بن عوض كرمانى اين كتاب را در 827 ه در عهد الغ بيگ گورگانى « 9 » تحرير نمود « 10 » . نفيس بن عوض در
هامش
( 1 ) - مطرح الانظار ، ص 283 .
( 2 ) - طب العرب ، ص ، 135 .
( 3 ) - معجم الاطباء ، ص 500 .
( 4 ) - ايضا ، ص 498 .
( 5 ) - ايضا ، ص 503 .
( 6 ) - طبقات الاطباء مجلد دوم ، ص 31 .
( 7 ) - مطرح الانظار ، ص 327 .
( 8 ) - طبقات الاطباء ، مجلد دوم ، ص 31 .
( 9 ) - ديباچه شرح الاسباب و العلامات ، چاپ مطبع يوسفى لكهنؤ .
( 10 ) - ديباچه ترجمه و شرح كليات نفيسى ، ص 2 .