صفويان هم براى احترام و قدردانى از پزشكان شهره هستند ، مخصوصا شاه طهماسب اول و شاه اسمعيل ثانى و شاه عباس كبير . مىگويند كه وقتى در 1000 ه كوكبهء شاه عباس مىگذشت ، در راه حكيم شفائى از مقابل مىآمد .
شاه عباس خواست كه براى احترام او از اسب پياده شود اما شفائى ويرا ازين امر باز داشت . بازهم امراء و اعيان حكومت كه همركاب او بودند ، از اسبهايشان پياده شده بادب ايستادند . صاحب « شمع انجمن » « 1 » و مؤلف « سروآزاد » « 2 » هر دو اين حكايت را بتفصيل آوردهاند . و باز بقول همينها شاه عباس اغلب به منزل حكيم ركناى كاشى براى ملاقاتش مىرفته است « 3 » .
در شيراز كريمخان زند پزشكان خود را خيلى محترم و معزز مىداشت .
چنان كه مىگويند كه چند نفر نماينده از هند باشارهء بعضى اطباى آن كشور بحضور كريمخان رسيده كه يك كرور روپيه پيشكش مىكنيم اگر ميرزا نصير حكيم را اذن عودت بهند بفرمايند . كريمخان لحظهاى فكر كرده پاسخ داد كه « يك كرور براى خودتان و حكيمك ما براى خودمان « 4 » » .
در هند اسلامى بالاخص در دورهء مغولان ، رفتار سلاطين دهلى بپزشكان و خانوادههايشان اينقدر فياضانه بوده است كه مجلدات وقايع و سوانح مثل « مآثر الكرام » و مآثر رحيمى و مآثر الامرا و توزك بابرى و توزك جهانگيرى و آئين اكبرى و منتخب التواريخ و پادشاهنامه و سير المتأخرين و غيره از ذكر آن مشجونست . و ما در ضمن احوال حكيم ابو الفتح گيلانى و حكيم فتح اللّه شيرازى و پزشكان معروف ديگر اشاره به اين مورد خواهيم كرد . ازين كتابها معلوم مىشود كه سلاطين هند اسلامى پزشكان را برحسب مراتبشان مواجب هنگفت مىدادهاند . مناصب پزشكان « ده هزارى » و « بيست هزارى » بوده است .
هامش
( 1 ) - شمع انجمن ، ص 226 .
( 2 ) - سرو آزاد ، ص 47 .
( 3 ) - شعر العجم ، مجلد سوم ، ص 4 .
( 4 ) - پزشكان نامى پارس ، ص 195 .