انگيزهها نيروهاى محركى هستند كه انسان را به برآوردن نيازهاى اساسى و ضرورى زندگى و ادامه آن وامىدارند و او را به انجام بسيارى از كارهاى مهم ديگر كه در هماهنگ كردن انسان با محيط زندگى مفيد هستند ، برمىانگيزد ،
الف : انگيزههاى فيزيولوژيك :
اين انگيزهها ، انگيزههاى فطرى هستند كه به نيازهاى فيزيولوژيك جسم و نقص يا عدم تعادلى كه دريافتهاى بدن به وجود مىآيند مربوط مىشوند نظير گرسنگى ، تشنگى ، خستگى ، گرما ، سرما و درد و . . . اين انگيزهها رفتار فرد را در جهت جبران نقص و كمبودى كه گاهى در بافتهاى بدن بوجود مىآيد ، راهنمايى مىكنند و آن را از نظر توازن به وضعيت گذشته برمىگردانند .
در اين زمينه از مجموع آيات قرآنى كه به چند مورد اشاره خواهد شد ، چنين استنباط مىشود كه قرآن مجيد هدف عمده خود را بر اين قرار داده است كه به موجود انسانى بفهماند كه اولا جنبههاى فيزيولوژيك در پديدآيى ، ارتقا و حفظ سلامت روان حائز اهميت هستند ، بنابراين از آنها بهعنوان نعمت وجود ياد مىكند . ثانيا از ابعاد فيزيولوژيك بايد به حد و اندازه خود كار كشيده و افراط در اين امر مشكلات جدى ، بخصوص در زمينه روانى ايجاد مىكند . بهعنوان نمونه قرآن كريم در سوره طه آيه 50 مىفرمايد :
« خدايا ما آن كسى است همه موجودات عالم را نعمت وجود بخشيده ، پس به راه كمالش هدايت كرده است . » و يا در سوره اعلى آيه 1 - 3 مىفرمايد « اى پيامبر به نام خداى خود كه برتر و بالاتر از همه موجودات است به تسبيح و ستايش مشغول باش . آن خدايى كه عالم را آفريد و همه را به حد كمال خود رسانيد و آن خدايى كه هر چيز را قدر و اندازه داد و به راه كمالش هدايت نمود » و نيز در سوره قمر آيه 49 مىفرمايد « ما همه چيز را در اندازهاى مشخص آفريديم . »
بنابراين انسان و همچنين حيوان - با روشى مشخص و حسابشده و در اندازهاى معين آفريده شده است . بهطورى كه از نظر توازن و هماهنگى در اندازهاى مشخص قرار دارد و هرگاه اين توازن به هم بخورد يك سرى انگيزه فيزيولوژيك به كار مىافتد و انسان را به
قرآن و طب ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 432
مساهمون: بنياد پژوهشهاى قرآنى حوزه و دانشگاه
ص٤٣٢